De Limburger, 23 augustus 2025

De hoogleraar genocidestudies bleek een beminnelijke man, afgelopen zondag in Zomergasten. Ugur Ümit Üngör kwam in korte broek en poloshirt. Zo gaat hij ook naar de universiteit, zei hij.

Als hij in een zwart pak zou rondlopen zou dat maar afstand tot zijn studenten scheppen en bovendien zou het de boel nog zwaarmoediger maken. En hij wilde bij alle zwaarte van het vak opgewekt blijven. Zo werd de kijker een beetje gerustgesteld. Want wie heeft er zin in, een hele avond moord en doodslag? Het viel dan ook niet mee. Eén fragment wrange humor, waarin een Holocaust-overlevende en de winnaar van een survivalprogramma door een misverstand bij elkaar aan tafel zitten en de ‘survivor’ begint op te scheppen over hoe hij heeft moeten afzien.

Ik vond het niet om te lachen, meer een pijnlijke demonstratie van de gevoelloosheid, het totale gebrek aan inlevingsvermogen van een man, een ‘winnaar’, die een plank voor z’n kop heeft gekregen. En daarmee schaarde dit fragment zich in de rij fragmenten van uitsluitend mannen die elkaar naar het leven staan. Het ging maar door, martelende en moordende mannen, in Irak, Iran, Polen, Duitsland, Israël en Syrië.

Welke samenlevingen zijn gevoelig voor moorddadige tendensen? Lastig te zeggen, zei Üngör. In het Westen is men geneigd om naar het Oosten te kijken. Maar kijk naar Duitsland, zei hij. Wie had kunnen denken dat een rechtsstaat met zoveel redelijke mensen tot zulke onvoorstelbare nazi-oorlogsmisdaden in staat zou zijn? Wat je wél ziet, zei hij, is dat hoe langer een samenleving in een gewelddadig, autocratisch regime zit, hoe moeilijker het is om eruit te komen. Een urgente kwestie.

Ik dacht aan Netanyahu, Poetin, Trump, Xi, Erdohan – hoe minder weerstand deze autocraten krijgen, hoe erger het wordt. Liegende, frauderende, moorddadige leiders. Het soort mannen dat ‘verliezers’ en ‘zwakkeren’ minacht, die als ze niet krijgen wat ze willen hun vrouw, hun volk, hun tegenstanders opsluiten of afslachten.

Ik zat te wachten, en toen Üngör de videoclip Man down van Rihanna liet zien, wist ik het zeker: nú gaat hij iets zeggen over de invloed van dominante, heerszuchtige mannen op een samenleving. Nu gaat hij uitleggen dat niet alleen vrouwen, maar ook mannen de dupe zijn, ja dat het hele leven kapot wordt gemaakt wanneer autoritair, gewelddadig gedrag de boventoon voert.