De Limburger, 4 oktober 2025
Polarisatie? Nederland is een van de meest gelijkwaardige landen ter wereld en we delen veel dezelfde opvattingen, zegt socioloog Jan Willem Duyvendak, auteur van het boek Spookkloven, waarom Nederland minder gepolariseerd is dan we denken. Hij maakt een onderscheid tussen feitelijke en emotionele polarisatie. De armoede is zelden zo laag geweest (al is elk mens in armoede er een teveel), terwijl de middenklasse nog nooit zo rijk was. Het leeuwendeel van de migranten is sociaaleconomische geïntegreerd. Maar als je de verkiezingsprogramma’s leest, zegt hij, denk je dat de wereld ten onder gaat.
Ook qua opvattingen liggen we niet ver uiteen, stelt hij. Het zelfbewustzijn van achtergestelde groepen is gegroeid, de kloof tussen mannen en vrouwen, stad en platteland, autochtoon en migrant, hetero en homo, theoretisch en praktisch opgeleiden en tussen de ene en de volgende generatie is enorm afgenomen. De consensus over het accepteren van mensen die ‘anders’ zijn is in het dagelijks leven groter dan ooit. Dus, zegt de socioloog, zijn die emotionele pleidooien op rechts en links in feite onverantwoord. Het leidt tot onterecht pessimisme, tot het idee dat het alsmaar slechter gaat.
Waarover zitten we dan ruzie te maken? We – dat is een beperkte groep die dat vooral op sociale media doet. In het dagelijks leven zijn veel mensen vriendelijk en behulpzaam voor elkaar, ondanks verschillen. Dat een deel van Nederland elkaar de huid vol scheldt op sociale media wordt te weinig gerelativeerd. Mensen zijn emotionele dieren en een berichtje is snel getypt. Het lijkt me zaak het hoofd koel te houden, zeker in de journalistiek die toch op aarde is voor de feitelijkheden, en voor duiding en analyse daarvan.
En die hebben we hard nodig. Want er is wel degelijk iets ernstigs aan de hand als een groep rechtsextremisten het Binnenhof en het kantoor van een politieke partij aanvalt terwijl ze de Hitlergroet brengen. Als politici, publieke figuren, burgemeesters, wetenschappers en journalisten worden bedreigd. Er is wel degelijk iets aan de hand als de PVV weer voorop gaat in de peilingen. Het kan niet anders dan dat het óók waar is dat veel mensen bang zijn voor de toekomst. Hun gevoel is: het gaat nú misschien goed, maar alles wijst erop dat het in de toekomst slechter zal gaan. Het gevoel dat overheerst is: angst voor verlies.
De vraag is: is dat terecht? Maar terecht of niet – je zult de angsten moeten adresseren. Niet door emotioneel alarmisme maar met concrete oplossingen, met toekomstperspectief. Politici moeten ophouden met hun opgewonden verontwaardiging. Dat geldt ook voor de media. Pas op met foto’s en koppen die de hardste schreeuwers versterken. Ja, het debat op de flanken is gepolariseerd, maar Nederland niet.