De Limburger, 19 april 2025
Omroep Human bracht een portret van de schrijver, columnist en oud-Trouw correspondent Erdal Balci. Daarin blikt hij terug op zijn Nederlandse en Turkse jaren. Als elfjarige belandt Balci vanuit een vrij liberaal Turks gezin in de oerconservatief-religieuze Turks-Nederlandse samenleving. Balci komt, zo vertelt hij, in de ‘moslimzuil’ terecht – een gemeenschap van Koranscholen en Turkse buurthuizen, en vooral van controle. Ook Balci moet naar de Koranschool. Hij ontwikkelt zich gaandeweg tot wat hij later een ‘feodaal monster’ ging noemen: hij dicteert wat zijn zussen wel en niet mogen en ook zijn moeder moet naar hem luisteren. Hij is immers de sterke man.
Door een docent die de talenten van Balci ziet, komt hij op de havo terecht. Hij gaat journalistiek studeren en schrijft daarna ‘keurige allochtonenstukjes’. Uithuwelijking, maagdenvliesreparatie – hij roert het niet aan. Dan realiseert hij zich dat hij maar op één manier aan zijn omgeving kan ontsnappen: door naar Turkije te verhuizen. Ironisch genoeg vindt hij daar, in het dynamische Istanbul, in contact met kritische schrijvers en denkers, zijn verlichtingsidealen: zelfstandig denken, gelijkheid van man en vrouw, de waarde van individuele vrijheden.
Na zestien jaar besluit hij terug te keren naar Nederland – de Turkse president Erdogan wordt repressiever en Balci gunt zijn dochters vrij onderwijs. In zijn columns voor De Volkskrant komt hij fel op voor de vrijheid van vrouwen en maakt hij zich boos over progressief Nederland dat van de onderdrukking door ‘de vlaggendragers van het islamitische geloof’ wegkijkt. ‘Veel Nederlandse intellectuelen’, schrijft hij, ‘kunnen pleiten voor een bondgenootschap met religie en traditie, omdat zij zelf op veilige afstand staan van de ellende.’
Ik lees zijn columns terug. Regelmatig is hij verbaasd over het grote aantal Erdogan-aanhangers hier. In Turkije zwelt het protest aan, maar de Nederturken zijn blij met een sterke man ‘die voor jou denkt en handelt’. Bij de Turkse kapper wordt hij uitgelachen: wat raar, hoe kun je niet voor Erdogan zijn? Een leider die het allemaal beter weet dan jij, dat is toch heerlijk? Balci peinst over de ‘heerlijkheid van het simplisme’ . Blijkbaar, schrijft hij, zijn mensen in staat ‘een instinct te ontwikkelen waarmee ze automatisch in de pas lopen met de sterke man’.
Hoe bekend klinkt dat. Miljoenen Amerikanen hebben zich laten verleiden tot geloof in een sterke man die alles wel even zou oplossen. De blije onvrijen van de conservatieve islam en die van het MAGA-geloof kunnen elkaar de hand schudden. Net als de Wilders-gelovigen voor wie de heerlijkheid van simpele oplossingen lonkt. Gezien de laatste peilingen is de blijdschap nogal verflauwd. Gelukzaligheid biedt tenslotte alleen de hemel.