In Nederland

KATER MAASTRICHT CULTURELE HOOFDSTAD
[De Stemming, L1-radio, 8 september 2013]

Tussen triomfalisme en depressie – dat was hoe Guido Wevers de toestand van Europa omschreef toen wij elkaar ergens in juni spraken. Maastricht Culturele hoofdstad ging over Europa – dat was de kracht van het verhaal – en, zo nu blijkt voor de jury, de zwakte. Te gecompliceerd, ingewikkeld, zwaar.
Guido Wevers zat gepassioneerd in het verhaal: dat proces, die zoektocht naar wat we zijn in Europa, wat we delen en niet delen, daar ging het om, hoe Europa te leven, met al die verschillen – en de Euregio, dat was de proeftuin, Europa in het klein.
Toen ik hem sprak, was ik vers terug uit Shanghai, waar ik bijna negen jaar heb gewoond. Wat is het beeld, de gedachte?
China is economische groei, Europa stilstand. Het leven in Europa kan door de aanhoudende crisis alleen maar minder worden. Het sociale vangnet raakt sleets, we innoveren onvoldoende, het onderwijs gaat achteruit. We zullen ingehaald, overvleugeld worden door opkomende landen als China en India. Dat is het Europa van de depressie.
In mijn jaren in China kwam ik nu en dan een westerling tegen die het Chinese systeem prefereerde boven het Europese. Kijk eens, zei hij, hoe China in korte tijd vooruit is gegaan, hoe hard de mensen hier werken, hoe de progressie wordt voortgestuwd door de meerjarenplannen van de communistische partij, die geen last heeft van chaotische inspraak, trainerende verkiezingen of onrust zaaiende persvrijheid. Al dat overleg, polderen, wat levert het op!
Maar, zei ik, wil je dan opgeven wat Europa heeft bereikt: een geschiedenis van vooruitgang, technologisch vernuft, verlichting, vrijheid, solidariteit? Wil je bewegen richting een autoritaire staat ten koste van vernieuwing binnen ons eigen complexe, altijd ingewikkelde democratische systeem?
Met alle respect voor groei, maar een land waarin je op klaarlichte dag ontvoerd kan worden en maanden of zelfs jaren vastgehouden, waarin geen onafhankelijke rechtspraak is en de partij ten allen tijde de hoogste rechter is, lijkt me onbeschaafder dan een land dat democratische vrijheden respecteert.

Na een oeverloze discussie vroeg ik: maar waarom ruil je je paspoort dan niet in voor een Chinees paspoort? Ja, waarom neem je niet de Chinese nationaliteit aan?
Ha ja, dat was een goeie van me. Hij moest toch toegeven: zijn wij uiteindelijk niet beschaafder, en ja, creatiever, vernieuwender, beter? … Dat is Europees triomfalisme.
Er moet een derde weg zijn, een ander perspectief, inzicht. Haal de wereld Europa binnen, via de kunsten, via culturele banden. Dat is, denk ik, wat Via 2018 voor ogen stond. Het ging niet alleen om Europa en de Euregio zelf, het ging evengoed om hoe wij in Europa ons verhouden tot de rest van de wereld.
Ga dus kijken, het is de laatste dag, naar de tentoonstelling Parkers in het wilde Frontenpark, en zoek naar het smeltende beeld van de Libanees-Franse kunstenaar Charbel-Joseph H. Boutros, of naar de kroon van het Sfinx gebouw die dankzij de Duitse kunstenaar Jan Hoeft nu op het Vrijthof staat.
Ach, de Euregio heeft een wedstrijd verloren. Maar er is allang geen weg terug meer.

[luister hier naar radiouitzending De Stemming van 8 september 2013]

Je kunt niet reageren.