Q Confucius

Met een vriendin naar de tentoonstelling Q Confucius van Zhang Huan in het Rockbund Art Museum, vlak achter de Bund. Prachtig nieuw hedendaags museum in een jaren-dertig Art Deco gebouw, uit de gloriedagen van Shanghai. Granieten vloeren, elegant smeedijzerwerk.

Tentoonstelling gewijd aan Confucius. Had er al een en ander over gehoord, maar stelde het bezoek telkens uit. Angst voor teleurstelling? Ik heb Zhang Huan geinterviewd, zijn ateliers bezocht – wat heet, hij bezit meer dan zevenduizend vierkante meter fabrieksterrein en pakhuis, verdeeld over drie lokaties en heeft tachtig man in dienst. Hij houdt van reusachtige werken. Toen ik hem bijna vier jaar geleden, in 2008, sprak, was hij bezig met twee reuzen, Giant 1 en 2. Hij had kort daarvoor te horen gekregen dat zijn geplande tentoonstelling in het Shanghai Art Museum, het (staats)museum voor moderne kunst in Shanghai, niet door kon gaan. Het zou een solotentoonstelling worden, en de eerste grote expositie van zijn werk in China. Er was maandenlang aan gewerkt, er zou een fantastische opening komen. En toen, twee weken voor de opening, kreeg hij bezoek van het Cultuurbureau. Dat zei: ‘ho, stop!’

Shanghai bleek het uiteindelijk toch niet aan te durven. Volgens Zhang waren ze in zijn verleden als performance kunstenaar gedoken. En ze vonden de materialen die hij gebruikte – as, koeienhuiden – niet geschikt.

Zhang was geschokt. ‘Het voelde als een abortus. Ik had hier honderdvijftig mensen aan het werk!’

Maar hij was ook berustend. ‘Ik maak me geen zorgen,’ zei hij. ‘Ik heb geduld. Al duurt het tot ik zeventig ben, dan ben ik nog blij.’

Zolang heeft het niet geduurd. Minder dan vier jaar. Weliswaar niet in het Shanghai Art Museum, maar in het private Rockbund Art Museum (gefinancierd door Rockbund, een onderdeel van de Rockefeller Group). Dat hij het voor elkaar heeft gekregen met de werken die hij laat zien, is opmerkelijk. Want Q Confucius is geen geruststellende tentoonstelling. De kolossale buste van Confucius, gemaakt met wassenbeelden-techniek, op de tweede verdieping, toont de oude meester in een naakte, kwetsbare staat, een griezelige oude man die met z’n baard in het water hangt.

Twee verdiepingingen hoger ligt een geklede Confucius in een enorme kooi. Plotseling verheft hij zich, liever gezegd hij klapt omhoog als een robotarm in een fabriek, en slaat naargeestig heen en weer, een geestesgestoorde in razernij. Uit projectiebeelden aan de muur blijkt dat er tijdens de opening ook nog negen aapjes met Confucius in de kooi zaten.

Het Cultuurbureau kwam, zag en vond het goed, blijkbaar.

Vriendin en ik genieten van zijn drie grote as-schilderijen op de derde verdieping. Fascinerende doeken – de verbeelding van Jezus en zijn apostelen tegenover Confucius en diens leerlingen. Ongelooflijk wat hij met as doet. Je moet er op afstand naar kijken. Als je dichterbij komt, zie je slechts schimmen. De as is afkomstig van tempels in Shanghai (de restanten van wierookstokjes). Zhang laat er grote hoeveelheden van ophalen en naar zijn pakhuis brengen. Zijn medewerkers sorteren de as naar kleur en grootte van de vlokken.

In het cafe op de bovenste verdieping legt Zhang in een video een en ander uit. Nou ja, hij beschrijft wat hij doet; over de betekenis van zijn werk laat hij de kerk in het midden. Iets over de mens in het huidige China, natuur versus cultuur, dat we moeten nadenken over de betekenis van Confucius vandaag de dag.

Vriendin en ik denken na: zou de tot razernij gedreven Confucius in een kooi met aapjes het huidige China belichamen?

Je kunt niet reageren.