Het menselijk tekort

De Limburger, 28 juli 2022

„Ik ben meer dan de gebeurtenissen in mijn leven”, zei Nilüfer Gündogan in een interview met De Limburger. De in Weert opgegroeide politica die uit de partij Volt werd gezet na aantijgingen van intimidatie en grensoverschrijdend gedrag, weigert zichzelf als slachtoffer te zien. Dat had ze makkelijk kunnen doen: een jeugd met een gewelddadige vader, een echtgenoot die overlijdt als hun zoontje vier maanden is. Daarnaast krijgt ze als politica een voortdurende stroom aan haatberichten. Ze is niet de enige, maar als vrouw en zeker als vrouw van niet-Nederlandse afkomst zijn de berichten malicieus en vaak seksueel getint. Gündogan: „Wat mezelf bij de grote tegenslagen in mijn leven heeft geholpen, is dat ik steeds weer naar voren wilde kijken, mezelf wilde herpakken.”

Zo. Antidotum tegen het slachtofferdenken, tegen de alomtegenwoordige boosheid. Op de radio hoorde ik Sander van Hoorn, die na zestien jaar correspondentschap in het Midden-Oosten en Europa terugkeert naar Nederland, zeggen: het is zo bizar, in het buitenland jubelt iedereen als je zegt dat je uit Nederland komt, maar in Nederland is iedereen boos. Hij wordt nu binnenlandverslaggever om zijn eigen land te herontdekken. Over boosheid en slachtofferdenken hoorde ik nog iemand op de radio, een deskundige op het gebied van trauma. De brede erkenning van het leed van slachtoffers, zei die, heeft geleid tot een trauma-paradox: het begrip trauma is zo aan inflatie onderhevig geworden dat het geen betekenis meer lijkt te hebben. Want als alles trauma is, is niets meer trauma en zo verdwijnt het werkelijke trauma uit zicht en zijn de echte slachtoffers de dupe.

Tegenspoed, zei de deskundige, zit niet meer in ons vocabulaire. Er moet daarom altijd een dader zijn, en die dader moet worden aangepakt. Wie heeft het nog over het menselijk tekort, zei de deskundige, over mensen die met goede bedoelingen fouten maken. Goh ja, dacht ik, het menselijk tekort, dat hoor je nooit meer. Dat was in mijn studententijd wel anders: toen werd je ermee doodgegooid. La condition humaine– daar draaide het om in de boeken die ertoe deden: uit goede bedoelingen en om de eenzaamheid van het leven te bezweren maakt iedereen stomme fouten, verliest zich in een carrière, een revolutie, in publiciteit en sensatie, vergooit liefde en vriendschap en maakt er een puinhoop van.

Misschien kunnen we de notie van het menselijk tekort weer van stal halen? Nee, het leven is niet eerlijk, en nee, mensen zijn vaak niet aardig. Ze zijn manipulatief, hebben een groot ego, bezitten geen inlevingsvermogen, geen consideratie, zijn beledigend, kwetsend, ze spreken kwaad, verdragen geen tegenspraak, liegen, worden woedend, ontploffen. Maar zijn we dan meteen slachtoffer? Ik denk opnieuw aan Gündogan, die in het huidige woordgebruik van slachtoffer dader werd: een intimiderende persoonlijkheid die grenzen overschreed. Misschien heeft haar eigen kranigheid haar belemmerd om voelsprieten te ontwikkelen voor de gevoeligheid van anderen?

Dat is wel een punt dat aandacht verdient als je zulke verantwoordelijkheden hebt. In een groot artikel over grensoverschrijdend gedrag binnen D66 dit voorjaar zei een politiek adviseur: ‘Politiek is per definitie een onveilige omgeving voor jonge vrouwen’. De notie van het menselijk tekort is er dus niet om problematische zaken dan maar van tafel te vegen. Maar wel om soms eens wat te relativeren, even na te denken voordat we boos worden. Want intussen vinden er de meest verschrikkelijke gebeurtenissen plaats in de wereld, extreme, schokkende feitelijkheden die leiden tot afschuwelijke trauma’s waar mensen hun leven lang door achtervolgd zullen worden.

Je kunt niet reageren.