De zachte kracht van Lilianne Ploumen

De Limburger, 22 april 2022

In het Russische leger heerst volgens deskundigen een extreme cultuur van geweld. De training focust op disciplinering en het uittesten van mannelijkheid. Dienstplichtigen worden blootgesteld aan vernedering, mishandeling en verkrachting. Wie dat heeft doorgemaakt gaat hetzelfde gedrag vertonen uit overlevingsdrang. Als het om de vijand gaat is er geen rem. Frustratie, wraak en woede zoeken een uitweg, opgepompt door adrenaline, alcohol en drugs. Verkrachting van vrouwen is deel van de geweldscultuur. En de commandant zegt geen nee.

Ik moest aan dit alles denken toen ik op de radio hoorde dat een Russische soldaat van zijn vriendin in Rusland ‘toestemming’ kreeg om Oekraïense vrouwen te verkrachten, het ultieme bewijs dat de zieke propagandaoorlog van de Russische dictator is geslaagd. Een doctrine die neerkomt op het met alle geweld doordrukken van jouw wil, van jouw opvatting over leven, land en samenleving. Als het nazistische, door het westen verwijfde Oekraïne niet wil luisteren, dan verkrachten we het en maken het kapot.

Te midden van al dit gewelddadige nieuws hoorde ik Lilianne Ploumen zeggen dat ze ‘niet goed genoeg’ was als PvdA-leider. Ze was niet de ideale leider. En ze wist het al een tijdje, ‘en u waarschijnlijk ook’. Vooral die laatste toevoeging trof me. Ploumen bekeek zichzelf door de ogen van mensen met hoge verwachtingen. En in die ogen zag ze dat ze niet voldeed. Dus trad ze terug. Ze maakt plaats voor iemand anders. Ze zegt: nee, ik kan dit niet. Ze toont moed in het vermogen zwakte te laten zien. Je zou willen, dacht ik door Ploumens woorden, dat er meer moed getoond zou worden via zwakte.

‘Ik kan dit niet’ – dat zou heel wat slachtoffers schelen, in het klein in Nederland, in het groot in de oorlog in Oekraïne. Je zou willen dat zo’n 20-jarige soldaat ‘nee’ zou kunnen zeggen. ‘Nee, ik kan dat niet. Ik verkracht geen vrouwen.’ Maar de commandant weet dat vrouwen verkrachten een effectief oorlogsmiddel is, vooral in een gemeenschap waarin de eer van vrouwen in het geding is. ‘Terwijl het meestal de vrouw is die wordt verkracht, met alle fysieke en mentale consequenties van dien, voelen mannen zich vaak gedupeerd: het zijn immers ‘hun’ vrouwen die worden verkracht, hun gemeenschap die wordt onteerd,’ legde Jelke Boesten, hoogleraar Gender en Internationale ontwikkeling, in NRC uit. ‘De schaamte die gepaard gaat met verkrachting slaat zo niet alleen terug op de slachtoffers, maar op de hele gemeenschap.’

Zo wordt verkrachting een wapen dat naar willekeur ingezet kan worden. Wie vraagt: hoe kan het dat jonge Russische mannen zo gewelddadig zijn, moet hierin het antwoord zoeken. Die moet niet, zoals de Oekraïense president Zelenski deed, de moeders van Russische soldaten aanspreken op hun gewelddadige zonen. Die zonen worden zo gemaakt, in de dolgedraaide geweldscultus van de Russische dictator. Ik denk aan de vrouwen tegen wie dat geweld wordt gebruikt. Stel je verkrachting voor, en vervolgens zwangerschap na verkrachting. En dat in een oorlog, zonder hulp, opvang, gerechtigheid, toegang tot abortus. Niet alleen in Oekraïne, maar ook in andere landen waarin gevochten wordt en waar de rechten van vrouwen worden geschonden.

Lilianne Ploumen speelde een rol in het beschermen van deze vrouwen. Als minister voor Ontwikkelingssamenwerking dichtte ze met de oprichting van SheDecides het gat dat Trump had geslagen in de gezondheidsprogramma’s voor vrouwen en meisjes wereldwijd – tienerzwangerschappen en moedersterfte namen weer toe, het aantal onveilige abortussen steeg, de breinaald keerde terug. In een mum van tijd kreeg de Limburgse politica een internationale coalitie op de been die honderden miljoenen euro’s bijeenbracht voor geboortebeperkingen en abortus. Van mij een buiging voor Lilianne Ploumen.

Je kunt niet reageren.