Choqueren kan niet de enige reden zijn

De Limburger, 10 mei 2021

Ik ben het van harte eens met Bjorn Oostra, hoofredacteur van De Limburger, die de publicatie verdedigt van een cartoon waarin het vaccinatiebewijs vergeleken wordt met een Jodenster. Over de cartoon van Marijn was commotie ontstaan: weerzinwekkend, wanstaltig en onsmakelijk, en bovendien op 5 mei – wat een fout moment.

Oostra is het met die kritiek volledig eens. Sterker, hij keurt de inhoud af. En toch staat hij achter plaatsing van de cartoon. Ja, zegt hij, de cartoon is onsmakelijk en de timing stuitend, maar tegelijk moet een cartoonist heel ver kunnen gaan om zijn punt te maken. ‘Hij moet kunnen beledigen en zelfs, als hij dat nodig vindt, choqueren,’ schrijft de hoofdredacteur.

Eerder, in april, was er ook al ophef ontstaan over een cartoon die refereerde aan de Tweede Wereldoorlog. In die prent, van Joost Halbertsma in de Volkskrant, werd de Maurice de Hond voorgesteld als een poppenspeler die achter de coulissen aan de touwtjes trekt. De tekening vertoonde sterke overeenkomsten met antisemitische karikaturen zoals die in de Nazitijd verschenen, compleet met een kleurstelling in antraciet, de onheilspellende wolken op de achtergrond en de demonische ogen van De Hond. Deze cartoon maakt van De Hond een onbetrouwbare, duivelse Jood – een nazikarikatuur. Om die reden maakte De Volkskrant dan ook excuses voor de prent.

De cartoon van Marijn in De Limburger doet iets heel anders. Hij vergelijkt het vaccinatiebewijs, in de vorm van een V-teken, met de Jodenster in de Tweede Wereldoorlog. Die vergelijking, vooral in de week waarin de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog herdacht worden, getuigt van slechte smaak en timing. Maar het perspectief in deze tekening ligt ergens anders. De Jodenster was een gebod van de Duitse bezetter, waarmee een groep mensen gestigmatiseerd en uitgesloten werd. De aandacht van de prent is gericht op dat stigma. En dat is een actueel punt van zorg: in hoeverre mag je mensen die niet gevaccineerd of getest zijn straks uitsluiten van het openbare leven, van reizen en evenementen? Welk stigma plakken we op burgers die niet gevaccineerd zijn? Wat komt er precies in de testwet? In hoeverre zijn de data veilig die wij als burgers afgeven door vaccineren en testen?

De cartoon van Marijn stelt dat aan de orde. Niet erg kies, maar ze doet iets heel anders dan de prent in De Volkskrant. Die deed precies dat: stigmatiseren. Nu zou je kunnen zeggen dat ook de maker van die cartoon erop uit was om, zoals Oostra het verwoord, ‘heel ver te gaan om een punt te maken’, om te choqueren omdat hij dit nodig vindt. Maar ik mag hopen dat de hoofdredacteur een stokje steekt voor een karikatuur van Maurice De Hond zoals die in de Volkskrant verscheen. Met andere woorden, het argument dat het maatschappelijk debat op het scherpst van de snede gevoerd moet worden en dat het daarom ‘mag schuren’, zoals Oostra stelt, kan niet de enige reden zijn om een cartoon te plaatsen.

Het moet een zorgvuldige afweging zijn, elke keer opnieuw. Want de val van de provocatie ligt wagenwijd open. Iemand als Thierry Baudet heeft er zijn strategie van gemaakt: hij is er doelbewust op uit om te ontregelen en te choqueren, om mensen van hun stuk te brengen. Niets is hem liever dan voor fascist, racist en antisemiet te worden uitgemaakt: kom maar op. Dan krijgt hij de media-aandacht waar hij op uit is en kan hij weer uiteenzetten hoe dom wij zijn dat we niet snappen dat het allemaal ironie is, dat hij ons slechts de ogen wil openen: over de misleiding en het falen van de politiek, de wetenschap, de media, de elite, van migranten, kunstenaars en journalisten. Verwar dus schuren en choqueren niet met stemmingmakerij, verdachtmaking en stigmatisering.

 

 

Je kunt niet reageren.