Een flirt met de dood

De Limburger, 7 februari 2020

COLUMN – De Japanse schrijver Fukazawa Shichiro vertelt in zijn boek De Ballade van Narayama (1956) over het laatste levensjaar van een vrouw die volgens traditie na haar zeventigste verjaardag ‘naar de berg’ moet.

Ze is nog fit, maar in het dorp in het noorden van Japan is het leven hard en het voedsel schaars, en als je te oud wordt kijken de dorpelingen je na: wordt het niet tijd voor de berg Nara? Als de winter komt, zullen de kinderen hun moeder begeleiden naar de bergtop en haar daar achterlaten.

Ik moest de afgelopen tijd denken aan dit verhaal. Is het mogelijk dat een wet over ‘voltooid leven’ oude mensen op den duur naar de berg dirigeert? Niet omdat er te weinig eten is, maar omdat ze (via sociale media) steeds meer beoordeeld worden?

Een van mijn studenten vertelde me dat er op sociale media geflirt wordt met depressie en zelfmoord. Op de TikTok-app, zei ze, sturen tieners elkaar filmpjes met verhalen over zelfmoordpogingen. Nu TikTok, straks de voltooid-leven-app?

55-plussers

Vreemd genoeg laaide de discussie over voltooid leven op naar aanleiding van een onderzoek naar de doodswens van 55-plussers. Dat is een heel grote en diverse populatie. Wat er uit het onderzoek kwam was dan ook niet erg verbazingwekkend: er is een groep die er soms of geregeld over denkt om uit het leven te stappen. Daarnaast zijn er mensen die zich eenzaam of overbodig voelen, of die het niet meer zien zitten vanwege ernstige persoonlijke of financiële problemen.

‘Voltooid leven’ is op al deze mensen helemaal niet van toepassing, en heeft dus niets te maken met het wetsvoorstel van D66-Kamerlid Pia Dijkstra. Dat draait om 75-plussers die niet fysiek lijden, maar hun leven voltooid achten en graag ‘een waardig einde aan hun leven willen maken’.

Regie in eigen hand houden

Vrijwel elke krant vond de afgelopen tijd wel zo’n 75-plusser die aangaf autonoom te willen beschikken over het moment van sterven. In De Limburger zei Weertenaar Bert van Maaren: „Mijn leven is een opeenstapeling van lichamelijke manco’s. Straks komt het moment dat ik niet meer verder wil. Als het zover is, wil ik de regie in eigen hand houden en op een waardige manier sterven.”

Daarom zou hij graag een zelfdodingspil in huis willen hebben. Want, zegt hij, dan kan hij er op een humane manier zelf een eind aan maken en is hij niet afhankelijk van een arts.

Nachtkastje

Maar het paradoxale van de wet is: op het moment dat je die pil wil, verlies je je autonomie. Je wordt niet afhankelijk van een arts, maar wel van een ‘levenseindebegeleider’, want je krijgt niet zomaar een pil aangereikt om op je nachtkastje te leggen. De levenseindebegeleider ‘zal beoordelen of er sprake is van een stervenswens die vrijwillig, weloverwogen en duurzaam is’.

Ook opmerkelijk: wat wel naar voren kwam uit het onderzoek onder 55-plussers, was dat de groep van 70-plussers die nergens aan lijdt, maar toch actief uit het leven wil stappen, niet gevonden is. Met andere woorden: bij een doodswens speelt (het vooruitzicht van) lijden blijkbaar altijd een rol.

‘Voltooid leven’ wordt zo een term voor iets dat niet bestaat. Het leven blijkt namelijk pas voltooid op het moment dat het niet meer leefbaar is. En voor die situatie is er een oplossing: euthanasie.

Verhullend

‘Voltooid leven’ is dus een verhullende term, die suggereert dat er een afronding bestaat. Het is een flirt met de dood, want het leven is nooit af zolang je het leeft. Iemand wil niet meer leven, omdat het niet meer te doen is. Je kunt wel zeggen: ik heb een prachtig leven gehad, het is mooi geweest. Maar dat is iets anders.

Je kunt niet reageren.