Meer weten, niet slimmer zijn

De Limburger, 20 september 2018

De raaf is drie miljoen jaar oud, hoorde ik in Vroege Vogels, het onvolprezen radioprogramma dat elke zondagochtend vanaf zeven uur wordt uitgezonden. In je halfslaap word je bijgepraat over de meest verbeeldingsrijke onderwerpen. De designs van het spinnenweb: de ladder, de hangmat en het wiel. De karakteristieken van de egel: hij verplaatst zich met lomp geritsel en eet het liefst slakken. En dan de raaf, de slimste vogel op aarde en mythisch personage in verhalen over de hele wereld.

Aan het woord was een bioloog die een boek schreef over de raaf. Jarenlang deed hij onderzoek in het poolgebied, waar zijn liefde voor de raaf begon. In 1978 was hij daar op expeditie. Terwijl hij in de oneindige witte leegte aan het werk was, voelde hij dat iemand naar hem keek. Hij keek om: op een rots zat een raaf die hem bekeek. Dan zegt de bioloog: ‘als je daar alleen rondloopt, ga je een andere relatie met het landschap aan. Ik had het gevoel dat de raaf mij een plaats gaf in het landschap.’ Dan vertelt hij dat de raaf drie miljoen jaar oud is. ‘Hij heeft de mensheid zich zien ontwikkelen. De raaf zag wat er gebeurde en heeft ons gevolgd. Wij zijn niet echt slimmer geworden, wij weten alleen meer dan de mensen vroeger.’

Dezelfde zondag stroomde mijn inbox vol aankondigingen van artikelen over het begin van de crisis, precies tien jaar geleden, toen de grootbank Lehman Brothers omviel. Een greep: ‘De vraag is niet of de crisis zich zal herhalen, maar wanneer en hoe’ (De Volkskrant), ‘We zijn als samenleving gijzelaar van de grootbanken’ (De Correspondent), ‘Niets geleerd van Lehman’ (Follow the Money), ‘Het antwoord op schulden: méér schulden’ (NRC), ‘De stilte, tien jaar de storm (De Standaard).

We leven in de wurggreep van de banken. Het geld dat de Europese Centrale Bank elke maand in de economie pompt, heeft geleid tot ‘schaduwbankieren’. Het geld gaat niet naar de echte economie, naar nieuwe bedrijvigheid, maar naar waardepapieren: ‘securisaties’, ‘geldmarktfondsaandelen’. Intussen hebben we een regering die de belangen van de banken en de grootbedrijven boven die van de burger en het MKB blijft stellen. Krijgen we de leiders die we verdienen? Moet er een nieuwe generatie opstaan? Uit verschillende bronnen blijkt dat het best anders kan, als we willen. Dan moeten we af van het aandelenkapitalisme: een kapitalisme dat drijft op de almaar opgeschroefde groei van de winsten van grootbedrijven, en niet op arbeid, bedrijvigheid en concurrentie – zoals ooit de inzet was.

Wat te doen? Is het een kwestie van tijd? De cijfers over groei, de koopkrachtplaatjes: meer en meer mensen zien hoe lachwekkend het allemaal is. Misschien moeten we de raaf aanwijzen als designated survivor. Bij de Inuit (de eskimo’s) is de raaf de Schepper, de drager van het licht. Hij is er altijd geweest. Hij overleeft in de moeilijkste omstandigheden, in extreme kou. In Nederland is hij jarenlang weggeweest. Maar hij heeft ons gevolgd. Hij heeft gezien dat we meer weten, maar niet slimmer zijn geworden. Of wel?

Deze week publiceerden 238 Europese academici een open brief in diverse Europese kranten (niet in Nederland, wél in de Vlaamse krant De Morgen), waarin ze een oproep doen aan Europese politici om een beleid te voeren dat afhankelijkheid van de groei inperkt. Ze schrijven: ‘Dat agressieve nastreven van economische groei verdeelt onze maatschappij, creëert economische instabiliteit en ondermijnt onze democratieën.’ Ze doen alternatieve beleidsvoorstellen, zoals een beperking op grondstoffenverbruik, een meer progressief belastingstelsel en het inzetten van technologie om werktijden te reduceren en levenskwaliteit te verhogen. Post-growth heet dit. We kunnen slimmer worden.

 

 

Je kunt niet reageren.