Krant moet transparant zijn

De Limburger, 22 maart 2018

Het besef van een democratisch tekort is, daags na de verkiezingen, pijnlijk voelbaar. Democratie is meer dan een stembusgang, meer dan het functioneren van politieke partijen en het vormen van coalities. Alex Brenninkmeijer, oud-ombudsman en lid van de Europese rekenkamer, hamert hier al jaren op. Nu opnieuw, in zijn bijdrage aan de essaybundel #Woest van de Raad voor het Openbaar Bestuur, waarin achttien deskundigen op zoek gaan naar de kracht en de gevaren van burgerlijke verontwaardiging.

Ja, politici en politieke partijen bevolken democratische instituties, zegt Brenninkmeijer, maar zij vallen niet samen met de democratie als zodanig. Ze moeten diénstbaar zijn aan de democratie, maar intussen wanen ze zich heer en meester over het volk dat zich willoos dient te voegen naar hun besluiten. Dan is het niet gek dat je boze burgers krijgt die achter politici aanlopen die ‘nepparlement’ roepen of ‘partijkartel’.

Bent u gaan stemmen in de verwachting dat u gehoord wordt? De kans is groot dat de gekozen politici menen dat ze van u een mandaat hebben om vier jaar lang te doen waar ze zin in hebben. U, de burger, heeft gesproken en moet verder de mond houden. De gemeente huurt experts in en baseert haar beslissingen vooral op de adviezen van deze (dure) consultants.

Kan het niet anders? De burger is beter opgeleid en mondiger dan vroeger en kan vanuit eigen expertise en ervaring meedenken. Betrek die dus bij de besluitvorming. Democratie betekent ook dat je oog hebt voor de gigantische groep niet-stemmers, die andere helft van de bevolking die het geloof in de politiek al jaren geleden verloor. Transparantie is het codewoord in het terugwinnen van vertrouwen. Laat zien welke besluiten en maatregelen genomen worden en waarom. Behandel de burger als iemand van wie je iets kan opsteken, niet als een verdachte die je met strafmaatregelen dreigt.

Transparantie is ook het codewoord voor de media, willen ze in tijden van nepnieuws en alternatieve feiten het vertrouwen van burgers houden. Brenninkmeijer signaleert in #Woest ‘een sterke lotsverbondenheid van politici en journalisten’. Of onderwerpen aandacht krijgen is erg afhankelijk van uitlatingen en meningen die ‘nieuws’ worden. Extreme standpunten lijken daardoor belangrijker dan meer gematigde, aldus Brenninkmeijer. Het beeld wordt opgeblazen, de zaak zelf raakt uit zicht.

De hashtag #Woest slaat zo niet alleen op de boze burger, maar ook op de media die de boze burger of politicus aandacht geven en uitvergroten. Gooi de boel dus open en leg uit waarom je iets wel of niet publiceert en wat de beweegredenen zijn. Wanneer is er sprake van aandachttrekkerij en neem je uitspraken van een politicus klein mee als bericht? Wanneer is er meer aan de hand en moet een incident een groter verhaal met analyse krijgen? Vertel het de lezer. Mag Jos van Rey losgaan in een interview naar aanleiding van zijn ‘Vrienden’ boek? Moet je hem de gewenste publiciteit geven of kun je beter het boek zélf scherp tegen het licht houden? Leg de keuzes uit, dagelijks in een hoek in de krant. Neem de lezer mee in de journalistieke afwegingen.

Transparantie. In Europa hebben jongeren de eerste pan-Europese partij opgericht, Volt. De partij is niet links of rechts, maar wil een pragmatische, transparante politiek bedrijven en kijken naar best-practices in de diverse lidstaten. In Maastricht zijn jongeren een nieuwe partij begonnen, Maastricht: Open Eerlijk Democratisch (M:OED). Juist door transparantie, geloven zij, zullen burgers zich actief willen inzetten voor de stad. En jonge journalisten zijn bezig met Trees, een interactieve app voor onderzoeksjournalistiek. Trees gaat volledig inzicht bieden in het journalistieke proces, is de inzet. ‘Een collectief avontuur voor verslaggevers en publiek in de zoektocht naar waarheidsvinding.’ Het woord ‘publiek’ is hierin de crux.

 

 

 

 

Je kunt niet reageren.