In Nederland

petra-deStemming-L1-InNederland-klein

DOKTER ZJIVAGO

[De Stemming, L1, 19 juni 2016]

Toen ik nog in Shanghai woonde, droomde ik van een bezoek aan de boekhandel. Ik zag mezelf Athenaeum Boekhandel in Amsterdam binnenstappen en een grote stapel boeken afrekenen. In Shanghai heb je natuurlijk ook boekhandels, zoals de Xinhua boekhandel, een pand van zeven verdiepingen, waar iedereen verdiept is in de Chinese karakters.

Op de bovenste verdieping is ook een hoek met Engelstalige boeken. Die zijn op geheimzinnig-Chinese wijze gerangschikt, zodat je Shakespeare aantreft naast Carson McCullers en Salman Rushdie naast Walt Whitman. Pas nu, achteraf, blijkt dit de perfecte manier om boeken te aan te schaffen die je niet wilde kopen, maar waar je later heel erg blij van wordt – klassiekers als The Great Gatsby, The old Man and the Sea, en Catch 22.

Toentertijd was ik me niet bewust van de rijkdom van deze gang van zaken, gebrand als ik was op een bezoek aan een boekhandel met de laatste nieuwe boeken, vers van de pers. Op het moment dat ik, tijdens een vakantie in Nederland, dan eindelijk zo’n boekhandel binnenliep, werd ik zo overweldigd door al die nieuwe boeken die me toeschreeuwden en aanstaarden, dat ik uitgeput en met lege handen naar buiten kwam.

In mijn rijke Shanghaise boekstapel vond ik laatst de klassieker To Kill a Mockingbird, het beroemde boek van de Amerikaanse schrijfster Harper Lee uit 1960, twee jaar later een filmklassieker met Gregory Peck in de hoofdrol.

Tot mijn verbazing bleek bij lezing dat driekwart van het boek helemaal niet gaat over Atticus Finch, de advocaat die een onschuldige zwarte man verdedigt, maar over zijn achtjarige dochter Scout Finch, een stoer, intelligent meisje, een kleine rebel die opgroeit in het Alabama van de jaren dertig, en die met messcherpe blik haar omgeving bekijkt: het kleingeestige, benauwende dorpsleven tijdens de crisisjaren, de armoede, de klassenverschillen en de rassenscheiding.

De grote kracht van het boek bleek te liggen in het gekozen perspectief, een terugkijkende ik-persoon, waardoor de lezer zowel met de argeloosheid en onschuld van de jonge Scout meekijkt, als met de oudere Scout die de gebeurtenissen in het perspectief van de geschiedenis van Alabama plaatst. Een prachtig boek, maar om hele andere redenen dan ik dacht.

Mijn Shanghaise boekenstapel slinkt en de zomer is in aantocht. Gelukkig heb ik een recensie bewaard van een provinciegenoot die alles weet van Russische kunst en literatuur: Sjeng Scheijen. Het is een recensie uit De Volkskrant over de nieuwe vertaling van Dokter Zjivago, de Russische klassieker van Boris Pasternak uit 1958, en beroemd vanwege de gelijknamige film met Omar Sharif en Julie Christie.

Scheijen zegt dit over het boek: Het is een monumentale roman die een wereldbeeld representeert waarin menselijke relaties belangrijker zijn dan economische; een complex boek met allerlei parallelle plots, een complexiteit waarmee Pasternak onderstreept dat de werkelijkheid zich niet laat rationaliseren, maar moet worden beleefd en gevoeld.

Voor deze zomer ligt het 652 pagina’s dikke Dokter Zjivago klaar. Het wordt een onverwachte leeservaring, dat is zeker volgens Scheijen. De slotwoorden van zijn recensie luiden: ‘Doe de telefoon uit, breng de kinderen bij oma en opa. Steek een kaars aan en lees Zjivago. Geluk is mogelijk, maar je moet het willen.’

En met deze woorden wens ik u een prachtige zomer.

[luister hier naar de column in de radiouitzending De Stemming]

Je kunt niet reageren.