Archief voor november, 2023

De stem van de natuur

De Limburger, 18 november 2023

Verkiezingstijd. Iedereen wil verandering, maar niemand wil veranderen. Dat is de spagaat van de politiek: beloof veranderingen maar neem niemand iets af. Intussen weet een klein groepje dorpjes in Zuid-Limburg koppig weerstand te bieden aan deze impasse. Daar wachten ze niet op de landelijke politiek, maar zetten ze zelf een omwenteling in gang. Ik heb het over Eijsden-Margraten. Daar erkennen ze als eerste gemeente in Nederland de natuur als rechtspersoon. De gedachte is: als bedrijven en organisaties rechtspersonen zijn, waarom dan niet de natuur?

Nu gaan economische belangen steeds voor. Zo is dat nou eenmaal, de mens zet de natuur naar z’n hand. Of niet? De laatste jaren begint er iets te wringen. We hebben het woeste wassende water gezien. Het begint tot ons door te dringen dat er iets fout gaat met de aarde. Maar de natuur kan niet voor zichzelf opkomen. Bossen en beken hebben geen stem in rechtbank, parlement, gemeenteraad. Wat een flauwekul, zult u zeggen. Hoe kun je van een bos een rechtspersoon maken? Een rechtspersoon heeft rechten maar ook plichten.

Maar het kan. Er is een snelgroeiende juridische beweging die zegt: laten we een voogd aanstellen voor de natuur. Voor rivieren, bossen, zeeën, natuurgebieden. Voogdijschap – net zoals bij minderjarige kinderen die niet de capaciteiten hebben om zichzelf te vertegenwoordigen. Een voogd die scherp opkomt voor wat-ie onder zijn hoede heeft. Elders gebeurt het al. Het begon met de bekende zaak in Nieuw-Zeeland in 2017, toen de Whanganui als eerste rivier werd beschouwd als rechtspersoon na een decennialange strijd van de lokale Maori’s. Sindsdien kan die rivier, middels een voogd, partijen aansprakelijk stellen voor vervuiling. Er zijn meer voorbeelden, vaak ontstaan onder druk van inheemse groepen die anders met de aarde omgaan dan wij.

Maar hier kan het ook. Zo liggen nu de rechten van de Maas en het Waddengebied op tafel, hun recht om vrij te zijn van vervuiling, van vernietiging van planten, vissen en andere dieren. De Maas is een afvalstroom, vol microplastic en chemicaliën – in Limburg is er geregeld een stop op drinkwaterwinning vanwege gevaarlijke stoffen. Maar het voorstel, Maas in de Wet, ligt nu al anderhalf jaar te verstoffen in de Tweede Kamer.

In Eijsden-Margraten wachten ze niet, ze nemen de vlucht naar voren. Een ruime raadsmeerderheid stemde voor het voorstel van de oppositie om de natuur in de eigen gemeente rechten te geven. De fossiele CDA en VVD stemden tegen, maar de lokale EML ging mee met de progressieve partij van Sjanne Quellhorst, een jonge vrouw die het geluid van de toekomst vertegenwoordigt. Ooit werd kinderarbeid verboden, kregen vrouwen stemrecht. Nu is het tijd voor de stem van natuur – om onszelf te redden.

Reageer

Compromis is leven

De Limburger, 4 november 2023

28 jaar geleden, in november 1995, interviewde ik Amos Oz, de Israëlische schrijver en notoire dwarsligger. Tegen wil en dank – hij schreef liever romans – tikte hij kritische stukken waarin hij de vloer aanveegde met de Israëlische regering en zich tegelijk kwaad maakte over de luiheid van Europese vredesactivisten die te gemakzuchtig partij kozen. Hij noemde zichzelf een peacenik, geen pacifist. Geen ‘duif met dagdromen’, maar een vredesactivist die als het moest de wapens opnam, en dat ook tweemaal deed.

Hij was 56 jaar, in de bloei van zijn leven. Er was net een nieuwe roman van hem verschenen. Hij had een aantrekkelijke, stoere kop met blauwgrijze ogen, stug strokleurig haar en enkele littekens. Hij maakte geen zelfingenomen indruk met die kop, die in de verte wel wat op die van mijn vader leek. Maar zijn blik was strenger, zijn voorkomen bezorgder. Je kon zien dat er een last op hem rustte.

Niet zo vreemd, in een land als Israël. Desondanks hield hij van humor, hij strooide geestige anekdotes door het gesprek. Zo vertelde hij over een ontmoeting met Václav Havel, de Tsjechische schrijver die president was geworden. ‘Václav zei: als ik dit kan doen voor mijn land, waarom doe jij dat dan niet voor het jouwe? Waarop ik zei: Václav, als ze mij aanboden de Tsjechische republiek te runnen dan zou ik er misschien over denken. Maar als ze jou vroegen om Israël te regeren, kun je maar beter rennen voor je leven.’

Amos Oz was een zoon van Joodse emigranten uit Litouwen en Polen. Hij werd geboren in Jeruzalem. ‘Als kind in Jeruzalem was ik zelf een kleine gehersenspoelde fanatiekeling,’ vertelde hij. Vol van de geweldige staat Israël. Als jongeman wist hij zich van het fanatisme los te maken, maar door zijn jeugd in Jeruzalem werd hij, zoals hij zei, een fanatisme-expert.

In het gesprek benadrukte hij dat de strijd tussen Israël en de Palestijnen geen strijd is van geloof, of van Arabische versus westerse waarden. Hoezo westers? De helft van de Israëlische bevolking bestaat uit Joodse vluchtelingen uit Arabische landen. Beide volken, Joden én Arabieren, zijn slachtoffer van eeuwenlange Europese onderdrukking, uitbuiting en kolonialisme. In wezen is er weinig verschil. Eigenlijk gaat het om een simpele boedelscheiding waarin beide partijen water bij de wijn moeten doen. ‘Compromis is leven,’ zei hij. ‘Ik heb weinig respect voor mensen die zeggen: óf we krijgen het zoals we het hebben willen, óf we maken het kapot.’

Hij putte hoop uit het vredesproces. ‘Wanneer de fanatici aan beide kanten in bedwang kunnen worden gehouden, is de Palestijnse staat niet ver meer.’ Dat was in 1995. Het tegendeel gebeurde. Fanatici kregen de macht in Israël, in Gaza. In 2018 overleed Amos Oz, 79 jaar.

Reageer

Limburgs dierbaar oord

De Limburger, 28 oktober 2023

Ik was in Evertsoord. Waar? In Evertsoord, een gehucht aan de rand van de Peel, net nog Limburg, bijna Brabant. De naam riep warme gevoelens op. Ik dacht aan everzwijnen, aan vriendelijkheid, bronsgroene bosschages, heidevelden, een door reeën uitgesleten wandelpad, herfstgeuren. Ik ben een stedeling.

Op weg naar mijn bestemming, een voormalig boerenbedrijf verbouwd tot woonhuis, zag ik vlak land, kaarsrechte wegen en tractoren. De bestuurders van die ontzagwekkende mobiele machines groetten vriendelijk vanuit de hoogte van hun zitplaats. Ik voelde me klein, ik ben als de dood voor tractoren. Vanaf zestien jaar mag je op de trekker, zei mijn gastvrouw. Zestien, dacht ik, en ik keek naar de landbouwmachines op de openbare weg met fietsers, voetgangers. Laatst is er een fietser doodgereden, zei ze nuchter. Er klonk iets scherps in door.

Nieuwsgierig nam ik de wereld van Evertsoord waar. Een zurige lucht bereikte mijn neus. Een varkensstal, zei mijn gastvrouw. Waar? zei ik. Ik speurde naar een schuur met een modderveld, stenen troggen, vuilroze ruggen. Daar, zei mijn gastvrouw. Ze knikte in de richting van een groot onbestemd pand. Aan de zijkant zat een soort mos. Luchtwassers, zei ze, maar die doen het niet. In Evertsoord geen herfstgeuren, begreep ik, maar de eeuwige stank van een varkensbedrijf zonder de aanblik van varkens. De eigenaar had er geen last van, zei ze, want zelf woonde hij er niet. Te veel vliegen, te veel stank. Misschien woonde hij in de stad?

We reden verder. We passeerden andere grote complexen, een bedrijf voor paardensport, een vakantieresort, een distributiecentrum, een gevangenis, voedersilo’s. In de verte schemerde pretpark Toverland. Vaak staat het hier vast met auto’s, zei mijn gastvrouw. Ooit was Evertsoord bedoeld voor nieuwe boeren: vers ontgonnen land, met percelen voor akkers en vee. Ik zag geen vee, ik keek naar lange rechte lappen grasland. Die worden zes keer per jaar gemaaid. Mest eroverheen en hup, weer een laag grasfalt.

Mijn ogen keken, maar mijn hart zag. En mijn hart had het moeilijk. Ik ben een stedeling. Een buitenstaander. Wat weet ik? Ik leef met een stadstuintje van vijftig vierkante meter, mijn dierbaar oord. Ik maak me druk om kleine vogels, een plek voor egels. In Evertsoord passeerden we een bord van BBB maar ik zag nergens iets wat leek op een gezonde boerenomgeving. Nee, ik keek naar een absurd agrarisch industriegebied. Mijn gastvrouw, kunstenaar Agata Siwek, maakte een dagboek met 284 pentekeningen over Evertsoord. In dat boek, #everstoordtoday, vind je het leven op het platteland zoals het is. Pijnlijk en confronterend. Toch, hier en daar biedt Evertsoord troost: een opvliegende uil, een koe, een zacht paardenoog.

Reageer

Gedenk de vrouwen die ónrecht is aangedaan

De Limburger, 21 oktober 2023

Ik was op het Herdenkingsplein in Maastricht. Er is daar iets wat me al jaren stoort. Ik moet de gemeente waarschuwen, denk ik dan. Telkens vergat ik het. Bij deze. Een van de herdenkingsborden over de Tweede Wereldoorlog bevat een foto van mannen en vrouwen die op een open vrachtwagen worden weggevoerd. De tekst eronder gaat over ‘politieke delinquenten’ na de oorlog. Er staat: ‘In Maastricht wordt na de bevrijding direct actie ondernomen.’ En dan: ‘Moffenhoertjes worden kaalgeschoren en uitgejouwd.’

Moffenhoertjes. Het staat er echt nog. Zonder aanhalingstekens. En door de voorafgaande zin – ‘in Maastricht wordt direct actie ondernomen’ – klinkt het alsof dat een reuze kloek optreden was. Die dappere Maastrichtenaren toch! Maar wacht, er staat nog een toevoeging bij: ‘De opgekropte woede van vier oorlogsjaren en een leven in onvrijheid gaven ook aanleiding tot excessen.’ Ook. In dat woordje schuilt het venijn. Het suggereert namelijk dat het kaalscheren en uitjouwen van ‘moffenhoertjes’ géén exces was.

Over (jonge) vrouwen die een relatie kregen met een Duitser tijdens de oorlog is uitgebreid geschreven. Het beeld van vrouwen die zich zwierend aan de arm van een Duitse officier lieten fêteren is een na-oorlogse opgeklopte mythe die bijdroeg aan het simpele goed-fout verhaal. De meesten waren gewoon verliefd geworden op een eenvoudige jonge Duitse soldaat, nog nat achter de oren en met heimwee naar huis.

Historica Monika Diederichs die een aantal van deze vrouwen interviewde voor haar boek Wie geschoren wordt moet stilzitten vertelde in een interview: ‘Ze konden nauwelijks uit hun woorden komen, werden heel emotioneel als ze vertelden over de verkrachtingen, het kaalscheren op de pleinen, het rondgereden worden door het dorp of de stad. Ze waren allemaal, stuk voor stuk, ernstig getraumatiseerd.’

De mythe van helden en meelopers, van het geweldige verzet en het slappe, bange volk is indertijd mede door de Koninklijke familie gecreëerd. Zegt Flip Maarschalkerweerd, die de NSDAP-lidmaatschapskaart van Prins Bernhard vond en dat voor zijn boek De achterblijvers in een voetnoot verwerkte. Een voetnoot – want het was niks nieuws. Volgens de oud-directeur van het Koninklijk Huisarchief is het echte demasqué het kleingeestige en harteloze gedrag van Wilhelmina. De koningin ontwierp van zichzelf een beeld als heroïsche Oranje maar had voor haar personeel thuis geen enkel oog.

Door haar schoonzoon aan het hoofd van de Binnenlandse Strijdkrachten te zetten maakte ze van Bernard een instant verzetsheld. Bernard, de enige die, aldus de Britse koning, echt van de oorlog genoot. Die pas eind 1944 naar Nederland kwam, naar het bevrijde zuiden. Naar Maastricht. Aan het werk, gedenk de vrouwen die ónrecht is aangedaan.

Reageer

Hinderpaal

De Limburger, 7 oktober 2023

Grijze druk. Ook ik maakte me schuldig aan het gebruik van die term. Mensen worden ouder, het aantal ouderen neemt toe, veel ouderen verlaten de werkvloer. Ik snap de verontwaardiging van diverse ingezonden brievenschrijvers over de stigmatisering: als je het voortdurend herhaalt en tegelijk verbindt aan de lopende problemen – tekort aan woningen, stijgende zorgpremie, gebrek aan personeel en wat al niet – dan wordt de oudere een soort hinderpaal naar vooruitgang. Opzij! Jullie houden ons op!

De omineuze voorspellingen van planbureaus en zorgbestuurders wrijven het ons continu in: de zorgkosten zullen in de komende jaren – 2040, 2060! – gierend uit de bocht vliegen en de belangrijkste oorzaak is de vergrijzing. Dan zit je als oudere aan het ontbijt en lees je dat elke keer. Dan hoor je dat men het op de radio heeft over ‘bejaardengelul’. Wat is dan de boodschap? Dat je je gedeisd moet houden?

Gelukkig zijn er tegenstemmen. Iemand als Marcel Levi bijvoorbeeld, voorzitter van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek. Hij vindt dat we niet zo ‘doemdenkerig’ moeten doen over de zorgkosten. Als we 18 procent van onze uitgaven besteden aan zorg, zegt hij, dan is dat voor een ontwikkeld land als Nederland prima te doen. Hij wijst erop hoeveel patiënten ervan profiteren: betere behandelingen voor mensen met kanker, voor dove kinderen zonder spraakontwikkeling. Dat heet vooruitgang. Ouderen? We moeten gewoon niet bang zijn om wat met de zorgpotjes te schuiven, zegt hij, zodat de ouderenzorg meer geld krijgt als dat nodig is.

Laten we dus ophouden met de paniek over vergrijzing. Laten we liever onze aandacht richten op iets wat veel urgenter en pijnlijker is: er zijn mensen van hoge leeftijd die niet meer willen leven en toch moeten blijven leven. Ik las een hartverscheurende brief in NRC van een 81-jarige vrouw met Parkinson die tegen haar zin in een verpleegtehuis zit. Ze wil graag euthanasie maar krijgt die niet. Ze schrijft: ‘Ik ben geen ding in een bed, ik ben een mens.’ En: ‘Ik wil hier niet zijn. Ik heb een prachtig leven gehad, mijn leven is voltooid. Ik denk dat de volgende generatie ook zelf wil bepalen wat ze met hun leven doen.’

De reacties op haar brief waren zo mogelijk nog pijnlijker. Een verpleegkundige: ‘Dit is wat ik al mijn hele werkende leven hoor: dit heb ik niet zo gewild, en vaker nog: dit heeft vader of moeder niet gewild.’ Een dochter die haar moeder zag wegkwijnen schrijft dat we bezig zijn om mensen in een verpleeghuis ‘overeind’ te houden ‘omdat wij besloten hebben dat ze nog van het leven genieten.’

Dus ouderen moeten zich gedeisd houden omdat ze ons teveel zijn, maar als ze beleefd vragen of ze mogen vertrekken, vinden we hen ondankbaar. Lang zal ze leven!

Reageer

Het debat begínt met emotie

De Limburger, 30 september 2023

Afgelopen zaterdag was ik bij de protestmars in Heerlen, tegen het uitkleden van het ziekenhuis. Er gebeurde daar veel tegelijk. Zo zag ik bijvoorbeeld dat het een fantastisch moment was voor politieke partijen. De kopstukken liepen glimmend van solidariteit mee met het gewone volk. Daar zou je cynisch over kunnen doen. Maar je kunt het ook zien als momentum: er is een maatschappelijke druk, een verzet tegen de eenzijdige cijfercultuur, tegen het efficiency-denken. Teken aan de wand: de meeste politieke partijen willen nu terugdringing van de marktwerking.

Ik zag ook een betrokken ziekenhuisbestuurder, David Jongen. Zijn blik gleed over het veld vol demonstranten. ‘Hier ben ik beduusd van,’ zei hij. Daarmee toonde hij gevoeligheid, emotie. Je zult in deze tijd maar zorgbestuurder zijn. Je moet vooruitkijken en je ziet vooral dit: je personeel bestaat uit veel grijze koppen en je patiënten worden steeds ouder. ‘Grijze druk’ heet dat: een legioen 60-plussers verlaat de komende jaren de ziekenhuiswerkvloer. En nieuwe instroom houdt daarmee geen tred.

Dan zul je keuzes moeten maken. Doelmatige keuzes. Een week eerder hoorde ik Jongen op de radio. Bijna wanhopig zei hij: ik breng de feiten, maar ik stuit op een muur van emoties! Hij klonk oprecht verbaasd: dat ze dat niet snappen. Maar wat ik niet snap is dat hij niet begreep dat het gesprek begínt bij emoties. Moet ik het uitspellen? Het ziekenhuis van Heerlen was van oudsher, samen met de vroedvrouwenschool en de verpleegstersopleiding, een van de boegbeelden van Heerlen als welvarende stad, als stad van vernieuwing en vooruitgang. En dan kom je aanzetten met een plan om van Heerlen een tweederangs ziekenhuis te maken – zo wordt dat gevóeld. Denk je dan dat mensen luisteren naar feiten? Naar doelmatigheid?  

Had hij maar meegelopen met de mars. Ik zag, hoorde en voelde dit: gekwetstheid, het gevoel tweederangsburger te zijn. Diepe bezorgdheid over de afstand naar het ziekenhuis in Geleen: hoe kom je er als je slecht ter been bent, als je geen beroep kunt doen op sociale contacten. Ja, er zijn busjes, maar dan staat daar een bejaarde een uur in de kou. In Geleen komen m’n naasten me niet opzoeken. Met mijn scootmobiel kom ik nu net tot bij het ziekenhuis voor controle. Ik heb alleen aow, wat denkt u dat dat vervoer kost? De grootste bezorgdheid hoorde ik over het vertrek van de spoedeisende zorg. Dat roept angst op, veel angst.

Ik zag dit: het Heerlense verzet komt op een moment dat ‘doelmatigheid’ niet langer genoeg is. Mensen willen menselijkheid. Als je dat niet meeneemt en uitdraagt ga je het maatschappelijk draagvlak niet winnen, dan ondergraaf je het. En het land kijkt mee: hoe gaan ze dit aanpakken, daar in het zuiden?

Reageer

De A12 -demonstranten bewijzen ons een dienst

De Limburger, 23 september 2023

Winds of change. De politicus die nu nog de zaken opblaast en geen verbinding zoekt wordt niet meer gewaardeerd. Zelfs Wilders zoekt aansluiting. De SP heeft een link gevonden met de VVD over de benzineprijs. Omtzigt en Timmermans doen niets anders dan verbinding, gevoel, rust uitstralen. Want kijk: nog slechts een derde van de Nederlanders heeft vertrouwen in de politiek, meldde Ipsos. Twee derde wil gewoon dat de welvaartsverschillen kleiner worden.

Hoe is de scheefgroei ontstaan? Ooit was er een Faustiaans pact, hoorde ik op de radio van een onderzoeksjournalist: in de jaren zeventig, tachtig kwam de top van het bedrijfsleven langs op het ministerie van Financiën om weer wat korting te vragen. Ah, daar hebben we Faust! riepen ze daar (eigenlijk ‘Phausd’): de mannen van Philips, Hoogovens (nu Tata), AkzoNobel, Unilever, Shell en DSM. En ze vertrokken vrolijk met nieuwe kortingen op energiebelasting. Hoe meer ze verbruikten, hoe minder ze betaalden.

En zo groeiden de ‘subsidies’ op fossiele brandstoffen zonder dat we het door hadden. Dat wil zeggen: er was niemand die berekende om hoeveel geld het eigenlijk ging. Tot Alman Metten dat eens uit ging zoeken. De fiscaal expert, jarenlang lid van het Europees Parlement, onderzocht na zijn pensioen hoe fiscale structuren bijdragen tot ongelijkheid. Hij begon te berekenen hoeveel kortingen Nederland geeft aan grote bedrijven en kwam uit op het torenhoge bedrag van 17,4 miljard euro. Bij nader onderzoek bleef dat bedrag maar stijgen, en nu het kabinet zelf is gaan tellen blijkt het tussen de 39,7 en 46,4 miljard euro per jaar.

Dat is kennis die de demonstranten van Extinction Rebellion op de A12 in een glashelder licht zet: ze hebben groot gelijk. Niet dat je die kortingen in één klap kan afschaffen (de helft komt voort uit internationale afspraken), maar het staat nu wel op de agenda. De demonstranten op de A12 extreem? Die groep – jong en oud, generaties staan daar – heeft de burger nu al een enorme dienst bewezen, want die fossiele kortingen, dàt is pas extreem. Het gaat om 4 procent van de Nederlandse economie.

Winds of change. De staat Californië klaagt vijf oliemaatschappijen aan omdat ze zich schuldig hebben gemaakt aan het bagatelliseren van de gevolgen van hun fossiele energie. Californië eist dat ze een fonds oprichten om klimaatproblemen aan te pakken. En de grote bedrijven – er zitten reuzen bij als Apple – moeten transparant worden over de hoeveelheid broeikassen die ze uitstoten. Een Amerikaanse staat hè, geen actiegroep.

De verkleefdheid van de top van het bedrijfsleven met de politiek – dat is waardoor veel burgers het vertrouwen in de politiek zijn kwijtgeraakt. Nu moet dat losgescheurd worden. Met dank aan burgers als Alman Metten en iedereen op de A12.

Reageer

Niemand van de directie zei: hou daar eens mee op, man!

De Limburger, 9 september 2023

Het zal je maar gebeuren dat je van iets beschuldigd wordt en je weet niet van wat. Laat daarbij het woord ‘grensoverschrijdend’ vallen en mensen stuiven verschrikt uiteen. Je bent ineens vogelvrij, want ‘grensoverschrijdend gedrag’ is zo breed als een sleepnet: van een schouderklop of hug tot een ongewenste kus, van een geërgerde uitval tot pesten en vernederen, van een stevig gesprek tot intimidatie.

Michiel de Vries, hoogleraar bestuurskunde en deskundige bij rechtszaken over grensoverschrijdend gedrag, pleitte er in De Volkskrant voor op te houden met die term en duidelijk te benoemen waar het om gaat: intimidatie, pesten, uitschelden, beledigen. In zijn boek Kapot beschrijft hij wat er gebeurt met mensen die van grensoverschrijdend gedrag beschuldigd worden: ze verliezen familie en vrienden, worden ontslagen en er blijft een wolk van verdenkingen om hen hangen.

En dat terwijl het gros van de integriteitsonderzoeken volgens De Vries aan alle kanten rammelt. Want wat is het geval: alle onderzoeken schrijven toe naar het belang van de opdrachtgever. Werk niet mee aan een onderzoek totdat er betere regelgeving is, adviseert hij beschuldigden dan ook.

Inmiddels zijn integriteitsonderzoeken big business. En de beschuldigde zelf krijgt de resultaten vaak niet eens te zien, ter bescherming van de ‘melders’ die veelal anoniem zijn. Stel je voor: je wordt beschuldigd, er wordt een onderzoek naar je ingesteld en je weet zélf niet om wie of wat het gaat? Hoor en wederhoor behoort tot de grondbeginselen van elk onderzoek. Als de beschuldigde niet eens de gelégenheid krijgt voor een gesprek, dan gaat het simpelweg om een heksenjacht.

Maar wat nog belangrijker is: aan dat alles gaat iets vooraf, namelijk: het gesprek op de vloer, met collega’s, medewerkers, met een ondernemingsraad, die ervoor moet zorgen dat de werkomstandigheden goed zijn, dat iedereen goed behandeld wordt. Als het komt tot een onderzoek kun je de vraag stellen: wat is er daarvóór gebeurd? Wat is de context van dat alles?

Dat is ook de vraag die je kan stellen in de zaak van Matthijs van Nieuwkerk en de angstcultuur bij De Wereld Draait Door. Hier gaat het om iemand die zelf donders goed wist dat hij totaal uit de bocht vloog. Uit het interview dat NRC vorig weekend met hem had blijkt dat niemand van de leiding tegen Van Nieuwkerk zei: hou daar eens mee op, man! Integendeel, de VARA-directie kickte op de kijkcijfers en was trots op de harde werkcultuur bij DWDD. Dus liet men Matthijs lekker doorrazen.

Op de vraag ‘wat had u anders kunnen doen?’ komt Van Nieuwkerk met het ontnuchterend eenvoudige antwoord: ‘we hadden gewoon veel meer met elkaar moeten praten, beter naar elkaar moeten luisteren.’ Een enorme open deur, maar zo simpel is het.

Reageer

Na twaalf jaar BV Nederland

De Limburger, 2 september 2023

Nederland is in vijftig jaar ruim twee keer zo rijk is geworden, berekende het CBS twee jaar geleden. Daar zijn we ook naar gaan leven: we bezitten veel meer, we kopen veel meer, we eten veel meer. Hoe is het dan mogelijk dat we tegelijkertijd niet in staat zijn de meest basale openbare diensten draaiende en betaalbaar te houden? Hoe kan het dat het openbaar vervoer zo duur is terwijl we mensen uit de auto willen hebben? Hoe kan het dat openbare zwembaden en bibliotheken sluiten, terwijl we willen dat kinderen bewegen, lezen? Hoe komt het dat we de kinderopvang niet fatsoenlijk geregeld krijgen, terwijl we willen dat vrouwen meer gaan werken? Nu zitten gezinnen berekeningen te maken of het financieel wel loont. Is het dan gek dat je denkt: ik geef die tijd liever aan mijn kind.

Wat dat laatste betreft, lees Waarom Zweedse vrouwen niet gratis werken van de Zweedse journaliste Charlotte Boström. Ze kwam voor de liefde naar Nederland en constateerde verbijsterd dat Nederlandse vrouwen vaak hoger opgeleid zijn dan mannen maar massaal parttime werken als er kinderen komen, bij gebrek aan betaalbare kinderopvang én door de conservatieve Hollandse geest. Zo moeilijk is het niet om te veranderen, stelt ze, maar het lijkt wel of Nederland niet wíl veranderen.

Ja, soms lijkt het wel alsof we in Nederland krijgen wat we verdienen. Land van Rutte: vecht je maar in. Jaag op de kleine uitvreters-in-de-dop (vooral die van kleur), maar laat de grote witte boorden met rust (want ‘werkgelegenheid’).

Soms lijkt het een gegeven, de weg die Nederland de afgelopen jaren is ingeslagen, we waaien mee met de tijdsgeest. Dat hebben we gemerkt toen de PvdA met Rutte regeerde: leenstelsel, sluiting sociale werkplaatsen, jeugdzorg uitbesteed aan de gemeenten en forse bezuinigingen onder het valse motto ‘participatie-samenleving’.

Hoe Nederland eruitziet is een politieke keuze. Door alsmaar op de trom van asiel te slaan heeft de VVD telkens weer stemmen gekregen van mensen die niets te winnen hebben bij die partij, die al die jaren alleen maar verloren hebben. Let op, het kabinet is doelbewust op dit onderwerp gevallen, de trommelaars staan al klaar: asiel beperken! En er wordt al naar de PVV gelonkt – een fossiele club, verzonken in heimwee naar vroeger.

Dat er nu fors aan ‘armoedebestrijding’ gedaan moet worden is het resultaat van twaalf jaar BV Nederland. Armoede is geen natuurverschijnsel. Het is een tekort aan inkomen. Een groeiende groep Nederlanders kan niet meer normaal rondkomen. Wonen, energie, voedsel, toiletspullen, maandverband – er zijn werkende mensen die het niet meer kunnen betalen. Nederland is twee keer zo rijk geworden maar we moeten telkens ‘compenseren’. Compenseren betekent: goed maken, herstellen. Van wat?

Reageer

Mag Omtzigt uitleggen wat zijn gedachtegoed is?

De Limburger, 26 augustus 2023

Pieter Omtzigt doet mee. Zijn partij heet Nieuw Sociaal Contract. Dat is een naam waar je even op moet kauwen. Die suggereert dat er een bestaand Sociaal Contract is en dat dat moet worden opengebroken, dat er een nieuw Contract moet komen. Ik hoop dat het komt, want ik zie ook wel dat het zo niet verder kan. Ik doel op het ‘neoliberale’ beleid, wat inhoudt dat de mens wordt gezien als consument en we dus zoveel mogelijk aan de markt overlaten.

Ik hoop dat Omtzigt de hijgerigheid van de media aankan, maar ik ben er niet erg gerust op. Hij zat bij Nieuwsuur, zijn Nieuw Sociaal Contract was nog geen dag oud, maar hij moest ‘concreet’ aangeven hoe hij een en ander ging doen. Wanneer? Hoe? Met wie? ‘Dat gaan we de komende maanden zien,’ zei Omtzigt kalm. Maar de presentator zette door: u wil systeemverandering, zaken voor de lange termijn, wat hebben mensen daar nu aan? Het klonk berispend. Nou, zei Omtzigt, er zijn systeemfouten waar we best snel iets aan kunnen doen voor burgers die in de verdrukking zijn geraakt. En hij begon het uit te leggen, maar Nieuwsuur haakte al af.

Mag de man, dacht ik, in het allereerste gesprek na de bekendmaking van zijn partij, misschien een keer uitleggen wat zijn gedachtegoed is? Waar hij zijn motivatie vandaan haalt? Mag het voor één keer, na de ideeën-armoede onder Rutte, gaan over een visie? Vraag 1: mijnheer Omtzigt, wat bedoelt u met Sociaal Contract, en wat betekent het dat er een nieuw Contract moet komen?

Dan hadden we iets gehoord over de ‘Grondgedachten & Uitgangspunten’ die de partij naar buiten bracht. Dan waren we iets te weten gekomen over het mensbeeld van Omtzigt, een katholieke econometrist. Maar praten over een mensbeeld, dat is kennelijk te veel gevraagd in Nederland. Daar stokt de verbeeldingskracht van een nieuwsredactie, want ‘wat heb ik eraan’, ‘wat levert het op’ zit als een naald in de groef van de neoliberale samenleving. Heel Nederland is ervan doortrokken geraakt, van de mens als rationeel, individueel, consumerend wezen.

Als Omtzigt iets had kunnen zeggen over zijn mensbeeld, dan hadden we geluisterd. Want de mens is geen autonoom individu, al dénkt hij van wel. We smachten collectief naar een ander geluid, een andere visie op de mens – vandaar Omtzigt als Verlosser. Werp een blik op sociale media en je ziet de mens als een diep sociaal wezen, snakkend naar aandacht en erkenning, als een spiritueel hunkerende ziel, die bij gebrek aan geloof een cursus mindfulness koopt.

De mens, stelt Omtzigt, ‘is een sociaal, fysiek, relationeel, economisch en spiritueel wezen’. En dan haalt hij die schitterende zin van de Franse filosoof Blaise Pascal aan: ‘Het hart van ieder mens heeft redenen, die het verstand niet kent.’

Reageer

« Vorige items Volgende pagina » Volgende pagina »