Archief voor april, 2023

Wanneer vertrek je?

De Limburger, 29 april 2023

Wanneer vertrek je? Een vraag die me elk jaar rond de 4 meiherdenking bezighoudt. Elk jaar is er iemand die het verhaal – telkens anders, maar telkens hetzelfde – vertelt. Nu kwam het van Martin Wolf, columnist van de Financial Times. Hij was te gast bij het programma Buitenhof, waar hij vertelde waarom je beter pessimistisch dan optimistisch kunt zijn. Aan pessimisme, zei hij, had hij zijn bestaan te danken. Preciezer gezegd, aan het pessimisme van twee mannen, zijn vader en zijn grootvader.

Zijn Joodse vader kwam uit Wenen. In 1937 besloot hij, 27 jaar oud, naar Engeland te vertrekken omdat hij zich realiseerde wat er zou kúnnen gebeuren. Zijn Joodse grootvader, de vader van zijn moeder, was een vis­handelaar in IJmuiden. Toen hij hoorde dat de Duitsers waren binnengevallen, regelde hij een vissersboot. Hij zette er zijn gezin met vijf kinderen op en voer naar Engeland. Hij had ook zijn broers en zussen gevraagd om mee te gaan, vertelde Wolf. Niemand wilde. Van de achtergebleven families overleefde niemand de oorlog. „Dus ik besta”, zei Wolf, „omdat twee mensen zich realiseerden dat dingen heel erg fout kunnen gaan”.

De eerste keer dat ik het verhaal vis-à-vis hoorde was tijdens een interview met de dichter Leo Vroman. Toen hij hoorde, vertelde hij me, dat de Nederlanders zich hadden overgegeven, vijf dagen na de inval, liet hij alles uit zijn handen vallen en sprong hij op de trein van Utrecht, waar hij biologie studeerde, naar Gouda, waar zijn ouders woonden. Ga, zeggen zijn ouders. Hij pakt zijn paspoort en neemt een taxi naar Scheveningen. Daar vindt hij een plek op een zeilboot. Zijn Joodse moeder, vertelde Vroman, was altijd optimistisch, maar maakte zich over de nazi’s geen illusies.

Ik herinner me het verhaal over de Joodse broers Fredo en Gert Nathan uit Valkenburg, die besloten uit de trein te springen die hen naar Westerbork bracht. Hoe kwamen ze ertoe? Wanneer besluit je: nú moet ik vluchten? Jonge mensen kunnen in een impuls gaan, maar gezinnen? Het is nogal wat: besluiten om alles achter te laten, je huis, je werk, al je bezittingen met herinneringen, en voor wat? Wat doe je je kinderen aan? Is het wel zo erg? Misschien nog even de kat uit de boom kijken? Lees Marga Minco’s nog altijd huiveringwekkende Het bittere kruid: de vader van het gezin vindt het niet nodig om onder te duiken. Hoezo onderduiken? We zijn toch Nederlanders?

Het ongelooflijke, nog steeds zeer pijnlijke feit is dat er Nederlanders werden weggevoerd zonder rumoer. Vrienden, buren, klasgenoten werden weggevoerd door de Nederlandse politie via het Nederlandse spoor. In 1943 meldde de burgemeester van Valkenburg ‘dat zich bij het vertrek van de Joden geen moeilijkheden hebben voorgedaan’. De vogels floten, mensen hingen uit het raam.

Reageer

De agressieve aanhang maakt van je leven een hel

De Limburger, 15 april 2023

Toen in het paasweekend een supporter van MVV vuurwerk op het veld gooide tijdens de wedstrijd, werd het spel gestaakt conform de nieuwe regels na het aan­stekerincident. Een amateurvoetbalwedstrijd werd gestaakt vanwege discriminatie. Er werden excuses gemaakt. Zijn er ook nieuwe richtlijnen na het incident waarin supporters ‘X is een homo’ scandeerden? Na het incident waarin voetbalsupporters het pand van het COC in Eindhoven belaagden? Worden de wedstrijden nu stilgelegd als iemand ‘homo’ roept? Worden er dan ook excuses aangeboden?

Homofobie en mannenvoetbal, wanneer houdt het op? Bij de vrouwen kraait er geen haan na. Bij vrouwenvoetbal zijn er überhaupt geen spreekkoren, zegt sportpresentator Rivkah op het Veld in een podcast over homoseksualiteit in de sportwereld. In die podcast, De Schaduwspits, bespreken NOS-collega’s en lhbti’ers Op het Veld, Winfried Baijens en Jeroen Gortworst onder andere de invloed van homofobe harde kern-supporters op spelers, fans en publiek. Die is groot, zo blijkt. In het mannenvoetbal moet je bang zijn dat je iets wordt aangedaan als je je verzet tegen homo­fobie. Voor spelers is het een absolute no-go om ervoor uit te komen dat je niet hetero bent, de agressieve aanhang zal ervoor zorgen dat je leven een hel wordt.

Dat gebeurt al met fans die strijd voeren tegen homofobe spreekkoren, zoals een Feyenoord-fan ondervond. Hij richtte een vereniging van ‘roze voetbalfans’ op, maar werd bedreigd en moest politiebeveiliging krijgen. Op de muren van zijn sportschool werd ‘kankerhomo’s’ en ‘homo’s moeten dood’ gekalkt – ondertekend met: ‘de jongerenkern’, de fanatieke tak van Feyenoord-supporters. Toen hij in een onderhoud met de algemeen directeur van Feyenoord vroeg om een statement tegen homofobie, was het antwoord ‘dat gaat er op korte termijn niet komen, dat is te snel’.

Te snel. Stel je voor: anno 2023 is er nog steeds geen Nederlandse profvoetballer die openlijk homo durft te zijn. Ik wil de uitdrukking ‘uit de kast komen’ niet eens gebruiken. Want waarom zou een speler zijn privézaken wereldkundig maken? Maar waar het om gaat is dat een speler in de 21ste eeuw geheim moet houden met wie hij een relatie heeft als hij homo is – of hij riskeert uitsluiting, bedreiging en erger. Die geheimhouding is slopend: ‘als ze maar niets merken, als ze maar niets zien’ is de rode draad in de podcast-verhalen.

Homoseksualiteit bestaat. Tien procent van de mensen valt (ook) op het andere geslacht. Maar in het mannenvoetbal is het het best bewaarde geheim ter wereld. Talloze voetballers houden hun hele sportleven lang hun mond. Doen alsof ze een vriendin hebben. Homo­fobie houdt niet zomaar op. Als iemand ‘homo’ roept, leg dan de wedstrijd stil, en ga in de kleedkamer eens met elkaar in gesprek.

 

Reageer

Wat als Max Verstappen door de heuvels wandelt?

De Limburger, 8 april 2023

Eindelijk lente. En Pasen. Even hangt er bezinning in de lucht, een flard religieuze overpeinzing, voordat er naar winkels en tuincentra wordt gehold. De vogels zijn al weken geleden begonnen aan het voorjaar, in de ijzige kou. Elke ochtend word ik om vier uur gewekt door twee elkaar beconcurrerende merels in de buurt. Ze fluiten alsof hun leven ervan af hangt, en dat is ook zo: er moet territorium worden afgebakend, er moeten vrouwtjes worden verleid. Aan het eind van de dag, in de schemering, nemen ze opnieuw hun posities in: de rollende zang vult de avondlucht.

In Parijs hoor je geen vogels meer, zei een Franse studente tegen me. Dat geloof ik niet, zei ik, maar het zette me aan het denken: wat als er geen vogels meer zijn? Ze zijn er altijd geweest. Je kunt het je niet voorstellen. Maar hun voortbestaan kan zomaar op het spel staan. Door droogte, gebrek aan insecten, te veel gif. Tien jaar geleden zat onze ligusterheg elk jaar vol mussen. Een kabaal dat ze maakten, vooral in de lente. Nu is het stil, veel stiller. Pas als iets er niet meer is, valt het op. Ga je het waarderen. Ga je spijt krijgen. Had ik maar…

De Amerikaanse schrijver Jonathan Franzen is een vogelaar. Van dat woord word ik heel moe. Voor mijn geestesoog verschijnen mannen die loodzware camera’s met enorme lenzen meezeulen, het mobiel aan één oor om te horen welke vogel in de buurt gespot is, om dan in de auto te springen en als eerste ter plekke te zijn en de vogel in de lens te vangen. Een wedstrijd. Maar nee, zo’n vogelaar is de schrijver niet. Een tijdje geleden was hij op tv. Op de vraag wat vogels voor hem betekenen, antwoordde hij: geluk, liefde. Hij zei: ik hou van elke vogel maar vooral van kleine, bruine vogels die je bijna niet opmerkt en op een bepaalde manier mooier zijn dan alle anderen. Zo houd ik, zei hij, ook van stille mensen die je over het hoofd ziet.

Nu moet ik denken aan een vrouw uit het reisprogrammaFloortje gaat mee. Een Duitse vrouw die al dertig jaar verwaarloosde, gewonde koeien opvangt in India. Ze begon met het verzorgen van een paar aangereden koeien en nu heeft ze er drieduizend in een opvang­centrum. Het werden er steeds meer, zei ze, ze kon geen nee zeggen. Als je haar op straat zag, zou je haar over het hoofd zien. Maar ze zei iets wat intrigeerde: je ontwikkelt meer empathie als je je niet meer om materiële zaken bekommert.

Toen dacht ik: wat als dingen geen status meer zouden hebben? Als sport- en muziekhelden met hun auto’s en horloges geen bewondering maar af­keuring oogsten? Als Max Verstappen in een reclamespotje niet in een nieuwe Honda door de natuur scheurt, maar door de Limburgse heuvels wandelt, tussen de vrije, bonte biggen? Zoals ik zei: een flard bezinning. Eindelijk lente.

 

Reageer

Ik ben een soort digitale butler, wees niet bang

De Limburger, 1 april 2023

Ik dacht ik ga deze week eens lekker achteroverleunen en laat de automatische schrijver het werk doen. Dus ik beval de slimme machine: schrijf dan maar eens een geestige column over jezelf. Ik was razend benieuwd, want ik ben bang dat ik straks als columnist niet meer nodig ben, zoals ik om me heen hoor. Wat eruit kwam was een nogal melig, zelfingenomen propagandapraatje, met zinnen als ‘ik ben een spraakmakende persoonlijkheid, een beetje zoals Oprah Winfrey maar dan zonder de designerkleding en het gigantische fortuin’. Haha, wat geestig. Alsof die nieuwe slimme technologie, ChatGPT, voor Microsoft een leuk hobby’tje is voor erbij.

Niets is minder waar. Microsoft heeft het programma nu opgenomen in zijn zoekmachine Bing, zo blijven de bezoekers langer op de pagina hangen. Want data, alles draait om de data die ze van u en mij kunnen plukken. Velen van ons geven ze geruisloos gratis weg. Wie we zijn, waar we zijn, met wie we zijn, waarin we geïnteresseerd zijn, welke (gezondheids)problemen we hebben, welke kleren we kopen, wat onze (politieke) voorkeuren zijn en ga zo maar door. We strooien ermee alsof we miljonairs zijn, maar intussen worden we uitgekleed door de techreuzen en hun aandeelhouders. De algoritmes van bedrijven als Google, Microsoft, Facebook en TikTok zijn een zwart gat, we weten dat ze onze data per milliseconde in real time veilen, een volkomen automatische handel, dat ze ons advertenties voorschotelen op basis van ons clickgedrag en dat we suggesties krijgen voor andere producten, artikelen en video’s op basis van eerdere keuzes. Zo wordt menigeen een ‘konijnenhol’ ingetrokken: je raakt zo overtuigd van het goede en ware van eigen denkbeelden dat je razend wordt op de rest van de wereld die het niet snapt.

Mijn automatische schrijfvriend lijkt een beetje op Wikipedia on demand. Wikipedia, handig om gauw iets op te zoeken, geschreven door sympathieke vrijwilligers. Net als bij Wikipedia kun je bij ChatGPT bronnen vinden, maar het is totaal onduidelijk wat-ie daaruit heeft opgepikt en hoe hij die gebruikt. Sterker, hij put mogelijk uit bronnen die auteursrechtelijk beschermd zijn – misschien gaat-ie er, zonder dat ik het weet, wel met mijn zinnen vandoor.

 

Dat alles betekent dat mensen nu ‘gratis’ hele vertogen kunnen lezen die niet kloppen en mogelijk gejat zijn, maar er wel heel betrouwbaar en overtuigend uitzien. Tuttut, fleemt mijn nieuwe schrijfvriend, niet zo wantrouwig. Sussend schrijft hij: ‘Ik ben een hulp­middel, een soort digitale butler. Dus alsjeblieft, wees niet bang voor mij.’ Eén ding geeft hij wel toe: aan zijn humor moet hij nog werken. Verbaasd noteert hij: ‘Ik begrijp wel waarom een kip de weg zou oversteken, maar ik begrijp niet waarom dat grappig is’.

 

Reageer

Even wachten voordat je oordeelt en cancelt

De Limburger, 18 maart 2023

‘Weet je wel wie ik ben?’ Zo’n zin. Verslaggever Roel Wiche van De Limburgertekende hem op uit de mond van een coryfee in de sportjournalistiek tijdens de Olympische Spelen van 2008 in Peking. De ‘gelauwerde Nederlandse commentator’, schrijft Wiche, werd op weg naar de perstribune staande gehouden door een jonge Chinese vrijwilligster die verslaggevers hun plek moest wijzen.

Nog steeds zijn er mensen die zo’n zin uitspreken, getuige het nieuws. Het lijkt een zin uit het verleden, uit een tijd waarin mensen – vooral mannen – vanuit een bepaalde positie hun machtsdrift zonder enige gêne konden botvieren. Zo’n zin klinkt nu lachwekkend, gênant, als een vertoon van zwakte – blijkbaar heb je zo’n zin nodig om je gezag te laten gelden, blijkbaar lukt je dat niet vanuit een innerlijke overtuigingskracht.

Dat zo’n zin nog steeds voorkomt, betekent dat de gebruikers ervan de gêne voorbij zijn, dat ze elk gevoel voor de realiteit verloren hebben. Dat overkomt een hoop types die te lang in een machtspositie zitten. Je krijgt blinde vlekken voor je eigen gedrag, gaat ineens over grenzen zonder dat je het zelf doorhebt. Je bent immers bezig met iets heel belangrijks. Topprestaties, vooral in vak­gebieden waarin mensen zeer gepassioneerd zijn – sport, kunst, muziek, tv, film, journalistiek, wetenschap – kunnen leiden tot een vreemde verdwazing. Je ambitie om zo goed mogelijk te zijn, de stress om te blijven presteren, je grote liefde voor het vak – het worden valkuilen waar je lelijk in kunt vallen.

Misschien stond de ‘gelauwerde commentator’ in Peking onder hoge druk, was hij bang om op een plek te belanden die voor hem als commentator slecht uitpakte. ‘Weet je wel wie ik ben’– dat is de verdwazing van de eigen voortreffelijkheid die je in staat stelt over alles en iedereen heen te walsen. En de hoofdredacteur grijpt niet in. Het is van een ouderwets soort machismo dat een gedreven vedette zijn arrogantie moet worden vergeven. ‘Zo is hij nou eenmaal,’ zei de hoofdredacteur van NOS Sport als medewerkers hun beklag deden over onacceptabel gedrag van een bekende presentator. Alsof er niet zat fantastische verslaggevers rondlopen die gewoon aardig zijn.

Wat iets anders is dan zijig – gepassioneerde vak­mensen zijn veeleisend en moeten een keer uit hun slof kunnen schieten. Bovendien, mensen zijn complex en situaties zitten vol misverstanden. Daarom heb ik moeite met het Volkskrant-artikel over NOS Sport: dat beweegt één kant op, de aanklacht, en trekt daarin individuele personen mee, terwijl het grotendeels gebaseerd is op anonieme bronnen. Dat grenst aan roddel. Even wachten dus, voordat je als lezer oordeelt, voordat je iemand aan de schandpaal nagelt, cancelt, aan de hand van zeer beperkte informatie – een gevaarlijke tendens.

Reageer

Dat PVV weer de grootste lijkt te worden, is tragisch

De Limburger, 11 maart 2023

Mensen stemmen rechts, maar krijgen links beleid, zei de provinciale man van JA21 verontwaardigd op de radio. „Wij willen het beleid naar rechts trekken.” Als je bespaart op ambtenaren, stelde hij, kan dat geld naar het volk. Bij ‘het volk’ denk je toch vooral aan de mensen voor wie de SP opkomt: werkende armen, degenen die Ron Meyer ‘de onmisbaren’ noemt en het Sociaal en Cultureel Planbureau nu de ‘onzekere werkenden’. Mensen dus, die baat hebben bij wat ouderwets links beleid.

Al maanden is Nederland diep verontwaardigd over het toeslagenschandaal en over het ‘ongekende systeem­falen’ van de gaswinning in Groningen. Doorlopend maken mensen zich zorgen over de betaalbaarheid van nutsvoorzieningen die in een rijk land als Nederland gewoon goed geregeld zouden moeten zijn. In cruciale beroepen – zorg, vervoer, distributie, schoonmaak – worden werkenden structureel te laag betaald en ervaren ze te veel stress. Dat klinkt allemaal niet alsof we meer rechts beleid nodig hebben. Nederland zucht onder de erfenis van de kabinetten-Rutte en er moet gerepareerd worden. Maar de partij die de VVD naar links trekt, D66, lijkt vooral op hoon te kunnen rekenen: mensen stemmen rechts maar krijgen links beleid!

Met links wordt dan bedoeld: het beleid op stikstof, migratie, klimaat, diversiteit. Een flink deel van de Limburgers is conservatief op deze onderwerpen – zie de peilingen: PVV en VVD gaan voorop. Ja, de verguisde VVD, de partij die de markt boven mensen stelt. Dat de PVV weer de grootste lijkt te worden is tragisch voor Limburg: een partij die zichzelf verlamt door permanente verongelijktheid en een gebrek aan constructieve samenwerking verdient geen winst. Maar ze is wel, al jaren, hét alternatief voor links, dat wil zeggen voor het gat dat links laat liggen.

Vooral de PvdA lukt het maar niet om in dat gat te springen, om mensen mee te nemen in een verhaal waarin (arbeids)migratie en klimaat aantrekkelijk samengaan met lotsverbetering van ‘onzekere werkenden’ én steun voor het mkb, de motor van Limburg. Door het samen optrekken met GroenLinks lijkt het sociale verhaal nog verder naar de achtergrond gedrongen. En nu Jesse Klaver en Attje Kuiken de klimaatplannen van het kabinet niet ver genoeg vinden gaan, lijkt de PvdA kopje-onder te gaan.

Het punt is: in principe wil iedereen meedoen in de strijd tegen de verwoesting van de aarde, maar wel graag – middenin een gierende inflatie – in alle redelijkheid. Zelfs Caroline van der Plas, zelfbenoemd vrouw van het volk, vindt dat we allemaal moeten kijken naar onze overconsumptie. De BBB-leider koopt naar eigen zeggen weinig spullen en eet niet elke dag vlees. Dus ook al wordt de PVV de grootste, de kleinere partijen samen hebben intussen al laten zien hoe het ook kan.

 

 

Reageer