Archief voor oktober, 2015

In Nederland

DE UITDAGING

[De Stemming, L1, 11 oktober 2015]

De Algerijns-Italiaanse schrijver Amara Lakhous onvluchtte in 1995 Algerije en belandde in Rome, waar hij sindsdien werkt als journalist. Hij is Algerijn, moslim en spreekt Arabisch, Frans, Italiaans en Engels.

Afgelopen zomer gaf hij een lezing getiteld ‘De uitdaging van diversiteit’. Daarin zei hij: ‘Het is bijzonder om in een land tot een minderheid te behoren. Het biedt je een geweldige kans om creatief te zijn. Je moet nieuwe antwoorden vinden en nieuwe vragen stellen.’

De twintiger Abdulrahman Kasem vluchtte vorig jaar uit Syrië. Hij belandde via Libanon en een levensgevaarlijke boottocht uiteindelijk in Weert. Tegen een journalist van De Limburger vertelde hij dat hij teleurgesteld is. Hij zei:
‘Ik word raar aangekeken als ik over straat loop. Het lijkt of mensen bang voor me zijn. Ik krijg geen contact. Wat doe je hier, wordt me gevraagd. Dit is niet wat ik me van Europa heb voorgesteld. Ik wil graag werken maar ik krijg geen baan. Als je me nu vraagt of het al die gevaren die ik heb doorstaan waard was, dan zeg ik nee. Ik was liever in Syrië gebleven met het risico te sterven.’

Ervaringen van vluchtelingen zijn net zo verschillend als er mensen zijn. In de discussie over de komst van vluchtelingen wordt voortdurend een voor of tegen gecreëerd: het zijn slachtoffers die wegvluchten uit een land in oorlog, nee het zijn calculerende migranten die precies weten naar welk land ze vluchten. Je zit in het Welkom kamp of je zit is het Wilders kamp. Kritische vragen en twijfels worden in beide kampen verontwaardigd van de hand gewezen.

Je vraagt je af of mensen die in een bootje stappen en vooraf een telefoonnummer op hun zwemvest schrijven met de tekst: ‘if I die please call my mom’ calculerende migranten zijn. Je vraagt je af of jonge jongens met Adidas sneakers, een i-Phone in de hand en torenhoge verwachtingen weerloze, zielige vluchtelingen zijn.

Ongebreidelde instroom van vluchtelingen is net zo onrealistisch als angst voor criminaliteit, terrorisme en testosteronbommen. Mij baart iets heel anders zorgen. De teleurstelling zoals Abdulrahman Kasem uit Weert die voelt. Dat je uiteindelijk liever in je eigen land was gebleven, zelfs na de gruwelijke overtocht. In een ander land helemaal opnieuw beginnen is geen sinecure. Ook geslaagde vluchtelingen houden een knoop in hun maag. Lees het interview in De Limburger van gisteren met de Noord-Koreaanse schrijfster die naar China vluchtte. Ze zegt daarin: ‘Veel mensen zijn geschokt als ik zeg dat ik Noord-Korea mis. De mensen. De omgeving waar ik opgroeide. Ik droom van de dag dat Noord- en Zuid-Korea worden herenigd. Dan ga ik terug.’

Hoe gaan we voorkomen dat groepen vluchtelingen zich straks terugtrekken in hun eigen wereld, met enkel lotgenoten als gezelschap en een nostalgie naar het oude leven in Syrië? Hoe kunnen ze een por in de ribben krijgen waardoor ze hun verblijf in Nederland, of ze nou over een paar jaar teruggaan of niet, als waardevol gaan zien? Als we daar nu niet over nadenken, zitten we straks met een verloren generatie en met een geweldig probleem.

[luister hier naar de column in de radiouitzending De Stemming]

Reageer

In Nederland

IDENTITEIT

[De Stemming, L1, 13 september]

Alweer bijna twintig jaar geleden, in 1996, schreef de Libanees-Franse schrijver Amin Maalouf het essay Moorddadige identiteiten. Amin Maalouf ontvluchtte in 1975, bij het begin van de burgeroorlog in Libanon, zijn land en kwam met vrouw en kinderen via Cyprus in Frankrijk terecht, in Parijs.

Maalouf behoorde tot een christelijke minderheid in Libanon. In de kelders van zijn ouderlijk huis runde zijn grootvader een seculiere school. Deze grootvader – die het Ottomaanse, het Franse en het onafhankelijke Libanon had meegemaakt – koesterde het ideaal van een verlicht Libanon, een verlichte Levant, waar een mengeling van culturen – islamitisch, christelijk, joods – zou gaan zorgen voor een ongekende beschavingsbloei.

Het mocht niet zo zijn. De Levant waarvan hij droomde, het gebied ten oosten van de Middellandse zee, Israël, Jordanië, Libanon, de Palestijnse gebieden en Syrië is nu een onstuimige zee van onrust en oorlog, bevolkt met groepen die zich hebben ingegraven in hun religieuze of etnische identiteit en elkaar tot op het bot wantrouwen en haten.

Amin Maalouf werd in Frankrijk een gerenommeerde schrijver. Hij won de Prix Goncourt en werd hij lid van de prestigieuze Academie Francaise. In zijn essay Moorddadige identiteiten pleit hij voor het recht van mensen om tot meerdere identiteiten tegelijk te behoren. Zelf is Maalouf Arabier, christen en Fransman. Elke immigrant, zegt hij, moet je de mogelijkheid geven om te zeggen: ja, ik hoor bij het land waar ik woon, en ik hoor ook bij het land waar ik vandaan kom. Als je mensen dwingt om te kiezen dan creëer je ‘moorddadige identiteiten’, want als mensen gedwongen worden om te kiezen zullen ze in conflict komen met zichzelf en dat zal leiden tot frustratie, intolerantie en woede.

Hier in Limburg hebben we iemand die heel hard werkt aan het verspreiden van dit gedachtengoed: de Bosnisch-Nederlands-Limburgse documentairemaker Sergej Kreso. Kreso vluchtte in 1993 uit voormalig Joegoslavië, belandde in Echt en werd documentairemaker. Hij maakte onder meer de documentaire Vraem Luuj, over vier immigranten die Limburgs dialect leerden en in het dagelijks leven plat kalle.

Vorig jaar verscheen van hem Asielzoeka’s, over jongeren die hun jeugd samen in een asielzoekerscentrum doorbrachten. Ze kwamen uit Afghanistan, Armenië of Joegoslavië en werden hechte vrienden. Inmiddels hebben ze elk een eigen leven, in Limburg, Noord-Holland of Overijssel. Vaak verlangen ze terug naar de afgesloten, saamhorige wereld van het asielzoekerscentrum, waar ze lief en leed deelden en ze een gezamenlijke geschiedenis hebben.

Vraem Luuj en Asielzoeka’s zijn komende week te zien tijdens Docfest, het eerste Limburgse documentairefestival in Maastricht, waar Kreso speciale gast zal zijn. Intussen heeft Kreso een zeer Limburgse film gemaakt die binnenkort op het Nederlands Filmfestival in premiere gaat: MijnstreekComplex, over Heerlense jongeren en hun opmerkelijke verbondenheid met de mijnstreek en het mijnverleden, waar ze eigenlijk niet zoveel van weten.

Op de vaak gestelde vraag of Kreso zich meer Nederlander of meer Bosniër voelt, zegt de filmmaker: ‘Ik voel me als een moderne nomade die met wijd open ogen naar de wereld kijkt waarin hij op dit moment leeft, maar die de wereld waar hij vandaan komt nog niet vergeten is.’

[luister hier naar de column in de radiouitzending De Stemming]

Reageer