Archief voor januari, 2015

In Nederland

NARRATIEF

[De Stemming, L1, 18 januari 2015]

Deze week bekeek ik het glossy magazine van Al-Qaida op internet. Die glossy heet Inspire, Inspireer, en geeft uitleg over de heilige oorlog, profielen van dappere martelaren en diverse tips; tricks voor aanstormende jihadi’s, waaronder instructies voor het maken van brandbommen en andere explosieven.

Het verontrustende van het blad was dat het zo normaal oogde: gladde vormgeving, opiniestukken, achtergronden en eindigend met een gedicht. Dit is het leesvoer van een jongere die eenmaal in het narratief van de revolutie zit.

Het narratief, the narrative – dit woord dook deze week verschillende keren op. ‘Het verhaal’ is niet de goede vertaling. Het narratief betekent: de uitgezette lijn, het kader, het vastomlijnde verhaal met een duidelijk doel.

Moslimjongeren die radicaliseren raken in de ban van het narratief van de rechtvaardige strijd. Eenmaal binnen dat narratief is het heel moeilijk ze daar weer uit te krijgen. Welk narratief stellen wij daar tegenover, vroeg ik me de afgelopen dagen af. Wij reiken geen afgebakend kader aan, geen vastomlijnd doel anders dan: je in vrijheid kunnen ontwikkelen, ongeacht je afkomst, geloof, ras of politieke voorkeur. Maar welke verhalen bieden zoekende jongeren de mogelijkheid tot identificatie, tot inspiratie?

Wat gebeurt er op scholen? Op de beide debatavonden in Maastricht en Sittard miste ik ervaringen van docenten. Op de radio hoorde ik de uit Weert afkomstige Trudy Coenen, sinds jaar en dag docent aan een vmbo-school in Amsterdam. Coenen kijkt helemaal niet op van leerlingen die de jihad wel tof vinden, de holocaust ontkennen en roepen dat de Franse cartoonisten het toch zeker zelf schuld zijn. Coenen laat al die kinderen hun zegje doen, maar daagt ze tegelijkertijd uit om met feiten en argumenten te komen, niet alleen maar met meningen en emoties.

Coenen vond het een slechte zet dat een vmbo-school in Heemskerk een cartoon van Charlie Hebdo weghaalde, omdat moslimleerlingen geklaagd hadden. Je moet naar leerlingen luisteren, zei Coenen, maar ook voor iets staan. Ga maar in gesprek, maak maar duidelijk dat dit in Nederland tot de persvrijheid behoort.

De directrice van de vmbo-school legde in De Telegraaf uit dat moslim-leerlingen emotioneel op de cartoon reageerden: ze zagen alleen het beeld, begrepen de Franse tekst niet en zagen de nuances niet.

Ja, daar zit wel een begrijpelijk probleem. Het is mooi dat de laatste jaren de beta-vakken zo’n opmars hebben gemaakt – daar heb je toekomst in, daar kun je iets mee studeren waarmee je een goede baan vindt. Maar met verhalen, met literatuur, met geschiedenisonderwijs schop je de leerling een geweten, om met Louis Paul Boon te spreken.

Wat betekent satire en ironie? Wat is de rol van de nar en wat is het verschil tussen feit en fictie, tussen feiten en meningen? Boeken, romans, bieden de beste aanleiding om het over ethische kwesties, morele dilemma’s te hebben. Romanfiguren de beste manier om je in te leven in personen die anders denken, anders zijn. Stof Oeroeg af, haal Schuld en Boete van de plank, lees het Huis van de Moskee, vertel over Max Havelaar, over Raskolnikov, De Uitvreter, Anna Karenina en de man die in een kakkerlak veranderde – en luister naar wat leerlingen te vertellen hebben.

[luister hier naar de column in de radiouitzending De Stemming]

Reageer

In Nederland

GEEN NIEUWS
[De Stemming, L1, 14 december 2014]

Toen ik nog in Zuid-Afrika woonde, ontmoette ik geregeld mensen die zeiden dat ze de krant niet meer lazen, niet meer naar het nieuws keken. Te deprimerend. Car-jackings, corruptieschandalen, armoede – hoe kon je leven in zo’n land? Het was beter maar gewoon je leven te leiden – en gelukkig is dat in Zuid-Afrika als geprivilegieerd blanke niet zo moeilijk, zeker als je uitzicht hebt op de Tafelberg en tegen het einde van de dag naar het strand trekt met je picknickmand en fonkelwijn.

De afgelopen week ging ik de nieuws-ontduikende Zuid-Afrikanen begrijpen: de krant, het nieuws begon een enorme weerzin bij me op te wekken, ingeluid door een rapport van het Sociaal Cultureel Planbureau over de tweedeling in de maatschappij, zij tegen wij, de elite tegen de rest, de rest tegen allochtonen.

Wat een land: als je de verschillen maar breed genoeg uitmeet, gaat iedereen erin geloven. De elite, de allochtonen, de moslims, de kansarmen, de kunstenaars – en de rest. Scheidt alles van elkaar en je hebt een land dat geregeerd wordt door wederzijds wantrouwen – nee, ermee wordt opgezadeld. Kijk eens hoe boos, verontwaardigd, gefrustreerd, woedend we zijn op elkaar. En hoe triomfantelijk werden de uitkomsten van het onderzoek gebracht: aantrekkelijke mensen vinden sneller een baan dan onaantrekkelijke mensen. Tjonge, een eye-opener.

Laten we met z’n allen eens een week lang geen media, nieuwe of oude, tot ons nemen – wat zullen we gelukkig worden. Eindelijk tijd om een boek te lezen, en niet de top 10, maar iets heel anders, zoals We gingen achter hamsters aan van Bibi Dumon Tak, waarin ze verslag doet van het werk op een dierenambulance. Welvaarts-geneuzel, verhalen over een ambulance speciaal voor dieren? Het boek laat via honden, zwanen en hamsters in nood juist de Nederlandse samenleving in al z’n diversiteit zien.

Ga naar de film Bon Dieu, de Franse succeskomedie, waarin verschillen in kleur en cultuur op een luchtige, humoristische manier vertolkt worden. En mocht u toch voor de buis zitten, kijk dan naar Het Voordeel van de Twijfel, een programma over filosofie op het Vlaamse Canvas. Daarin wordt gezocht naar de betekenis van filosofen als Seneca, Nietzsche en Epictetus in ons dagelijks leven.

In de eerste aflevering – Worden we beter van tegenslag? – volgden we een echtpaar dat z’n halve huis weggevaagd zag tijdens een meedogenloos onweer. Vanaf de overkant van de straat, waar ze zolang een huurhuis hadden betrokken, keken ze uit op hun halve huis, hun gedecimeerde kapitaal. Van de programmamakers kregen ze een boek van Diogenes, de filosoof die in een ton leefde.

Het echtpaar nam het boek lankmoedig aan en vertelde dat ze er aanvankelijk kapot van waren, de grond was onder hun voeten weggeslagen. Maar na een tijdje realiseerden ze zich hoeveel geluk ze hadden met hun buurtgenoten, hun vrienden en bekenden, hun kinderen, die allemaal waren komen helpen.

Toen Alexander de Grote Diogenes kwam opzoeken bij zijn ton en vroeg wat hij voor de wijze man kon doen, antwoordde Diogenes: kunt u alstublieft uit mijn zonlicht gaan staan?
Laten we tot oudjaar uit de schaduw kruipen en ons koesteren in de zon.

[luister hier naar de column in de radiouitzending De Stemming]

Reageer

In Nederland

AICHA
[De Stemming, L1-radio, 23 november 2014]

Soms lijken landelijke problemen in Limburg ver weg. De discussie over Zwarte Piet is Hollands gezeur, radicalisering van moslimjongeren echte Randstadproblematiek. Hoe hardhandig werden we deze week uit die droom geholpen.

‘Limburg blieft geen andere Piet,’ kopte De Limburger afgelopen maandag. Limburgse organisaties die zich met Sinterklaas bezighouden moesten er niet aan denken om gekleurde Pieten in te zetten en konden ook niet op financiële ondersteuning van bedrijven rekenen als ze dat wel zouden doen. Het Kasteel van de Sint in Limbricht kreeg telefoontjes van ouders die wilden weten of de Pieten ook echt zwart zouden zijn.

Eensgezindheid in Limburg dus? Niet helemaal. In Maastricht roerde zich voorzichtig de Pieten Actiegroep. Geen confrontaties tijdens de intocht, geen spandoeken, alleen een website en een Facebook-pagina met daarop aangekondigde debatten over het onderwerp. Een tip voor het debat: bekijk het eens van buiten. Het zwartgeschilderde gezicht, the black face, is internationaal gezien niet meer acceptabel. We lopen in deze kwestie domweg achter. Vraag een willekeurige Amerikaan of Brit maar eens wat-ie van Zwarte Piet denkt. Hij gelooft gewoon niet dat dit bestaat in het Nederland van koffieshops en homohuwelijk. En Zwarte Piet is nog maar het begin, ben ik bang. Denkt u dat Sinterklaas blank blijft in een wereld waarin het merendeel van de katholieken inmiddels gekleurd is? The times, they are a changin’. Ook in Limburg.

Aicha, onze jihadbruid uit Maastricht, haalde afgelopen week dagelijks het BBC-nieuws. Het 19-jarige Limburgse meisje bekeerde zich tot de islam en reisde in februari haar liefde achterna om in Syrie met hem te kunnen trouwen. Maandenlang werd er niets van haar vernomen, maar ineens was er de noodkreet van Aicha: ze wilde terug.

Wat bezielde haar? En wat bezielde de eveneens 19-jarige Sultan Berzel uit Maastricht die waarschijnlijk bij een explosie in Bagdad om het leven is gekomen? De leeftijd van deze twee mensen is belangrijk: wat zoeken jongeren, nog nauwelijks van de middelbare school, opgegroeid in het welvarende, veilige Nederland, het land waarvan minister Asscher ooit zei dat je een lot uit de loterij hebt getrokken als je er geboren bent? Waarom is het voor sommige jongeren geen lot uit de loterij?

Deze hoogstactuele vragen kwamen afgelopen dinsdag aan de orde in een bomvolle Dominikanerkerk in Maastricht. Boekhandel Dominicanen was de locatie van het debat over The Rise of the Islamic State en ze was afgeladen met internationale studenten.
Een viertal deskundigen, uit Turkije, Libanon en Nederland, probeerden antwoorden te formuleren op de vraag hoe de opmars van IS te stoppen. Zoals: de ‘kill them all’ benadering, het idee dat je IS kunt verslaan via militaire middelen alleen, is een mythe. Er is duidelijk sprake van youth involvement, een uitgesproken deelname van moslimjongeren uit de hele wereld. Dat kun je niet wegbombarderen.

Elke westerse jihadi heeft een eigen verhaal, zo werd gaandeweg duidelijk. Laagopgeleid, hoogopleid, onvrede, gemis aan identiteit of simpelweg gierende jongenshormonen en het jeugdige verlangen naar een ander, grootser, eervoller leven. Criminaliteit en radicalisering liggen dicht bij elkaar. Maar intellectuele verdwazing en radicalisering ook. Laten we niet vergeten dat in Nederland nog lang nadat de wandaden van Stalin en Mao bekend waren, intellectuelen dweepten met het communisme. The times, the are a changin’.

[luister hier naar de column in de radiouitzending De Stemming]

Reageer

In Nederland

BURGERTOP MAASTRICHT
[De Stemming, L1, 2 november 2014]

Gisteren vond in Maastricht een belangwekkende gebeurtenis plaats: de eerste Burgertop van Maastricht. Andere steden in Nederland, zoals Rotterdam en Amersfoort, gingen Maastricht voor. De Burgertops zijn geïnspireerd op het initiatief van de Vlaamse schrijver David van Reybrouck die in 2011 in Brussel de zogeheten G1000 organiseerde.

Via loting werden duizend burgers uitgenodigd deel te nemen aan een evenement waarin ze hun visie konden geven op drie onderwerpen: sociale zekerheid, verdeling van de welvaart en immigratie. 704 burgers namen de uitnodiging aan en gingen met elkaar in gesprek aan 81 ronde tafels. Het lotingsysteem zorgde ervoor dat burgers uit alle lagen van de bevolking participeerden, niet alleen degenen met de beste diploma’s of de grootste mond.

We zijn onze democratie kapot aan het maken door haar te beperken tot verkiezingen, was de achterliggende gedachte van Van Reybrouck. Het wantrouwen tussen burger en politiek groeit al jaren. Veel burgers hebben het gevoel dat er niet naar hen geluisterd wordt en dat ze slechts dienen als stemvee. Hebben ze eenmaal hun stem uitgebracht, dan blijkt hun partij beslissingen te nemen waar ze totaal niet achter staan. Dus stemmen ze de volgende keer op een andere partij, waardoor politici op hun beurt de kiezers wantrouwen.

Het is een impasse die al jaren doorzeurt. Van Reybrouck wilde terugkeren naar de basis van de democratie: de gewone burger zeggenschap geven. ‘Wat moeten we anders?,’ zei hij, ‘om de vier jaar stemmen en in de tussentijd schreeuwen op internet?’

De eerste Burgertop van Maastricht is een initiatief van de Universiteit Maastricht en gaat specifiek over de gezondheidszorg – een urgent onderwerp waar veel burgers zich ernstige zorgen over maken. Middels loting uit de gemeentelijke basisadministratie werden tweehonderd burgers uitgenodigd. Gisteren konden ze hun ideeën lanceren in groepen van tien. Je hoeft de krant maar op te slaan om je voor te stellen hoe fel die brainstorm zal zijn verlopen: ouderenzorg en zorg voor chronisch zieken thuis faalt, premies en eigen risico’s gaan verder omhoog, artsenkeuze wordt aan banden gelegd.

In De Limburger noemde medisch socioloog Eric Hermans de recente ontwikkelingen ‘het afglijden van een verzorgingsstaat naar een zoek-het-maar-uit-samenleving’. Heb je geld, dan koop je tijdig je zorg in. Let op het vocabulair: mensen die medische zorg nodig hebben, heten zorgconsumenten. Heb je geen geld, dan is er het toverwoord participerende samenleving. Maar de moeder van een jong gezin heeft weinig tijd om voor haar oude buurvrouw te zorgen – ook al werkt ze niet full-time. Heeft ze wel tijd, dan werkt ze volgens een minister als Bussemaker te weinig en teert ze dus op de zak van haar man – hoeveel minachting kun je als politicus aan de dag leggen.

‘Het water staat ons aan de lippen,’ schrijft David van Reybrouck in zijn boek Tegen verkiezingen, over de schrikbarende erosie van de democratie. Burgers snakken naar inspraak, maar worden niet gehoord en stemmen uit onvrede op een populistische partij of stemmen helemaal niet meer. Met de Burgertop Gezondheid en Zorg in Maastricht is een begin gemaakt met echte inspraak van de burger. De volgende stap is de follow up: wat gaat de gemeente ermee doen.
Wordt vervolgd.

[luister hier naar de column in de radiouitzending De Stemming]

Reageer

In Nederland

WACHTEN OP DE BARBAREN
[De Stemming, L1, 12 oktober 2014]

Vierendertig jaar geleden, in 1980, verscheen van de Zuid-Afrikaanse schrijver en Nobelprijswinnaar J.M. Coetzee de roman Waiting for the Barbarians, Wachten op de barbaren.

Het gaat over de verzwakking van het prachtige Rijk door de dreigende komst van de barbaren. De angst voor de barbaren leidt ertoe dat men in het Rijk ineens dissidenten bespeurt, vijanden van de staat, criminelen. Ook de hoofdpersoon, de Magistraat die jarenlang in een buitenpost de honneurs waarnam, wordt gevangen genomen, ondervraagd en gemarteld. De barbaren zijn nog niet eens in zicht, maar het Rijk begint al uiteen te vallen.

De barbaren staan voor de deur van Turkije en voor de poort van Europa. De stad Kobani op de grens van Turkije dreigt te worden ingenomen door IS. Turkije wacht, Europa wacht. Nederland wacht.

Intussen draait de hele dag de angstmachine.
Pas op, de terroristische dreiging is iets groter geworden! Let op, waarom zeggen niet alle moslims dat ze tegen IS zijn? Help, de Koerden zijn de Tweede Kamer binnengedrongen, hoe zit het met de beveiliging?!
Pas op, ben je zestig jaar of ouder en ruik je niet meer goed? Dan heb je een verhoogde kans om binnen vijf jaar te overlijden.
De hele dag kun je bang zijn in Nederland.

Intussen wordt er aan de poten van ons Rijk gezaagd, onze rechtsstaat. Wist u dat allerlei diensten vanaf nu al onze persoonlijke gegevens aan elkaar gaan koppelen op zoek naar fraude? U en ik zijn in principe criminelen geworden, altijd bezig het Rijk te flessen. Uw gegevens van hypotheek, arbeid, bedrijf, onderwijs, schulden, subsidie, winst, vergunningen en nog veel meer worden door een machine gehaald waaruit een risicomelding rolt. Dat klinkt neutraal, alsof de feiten voor zich spreken, maar het is allemaal mensenwerk.

Het heet fraude-aanpak bestandskoppelingen, maar het betekent een controlestaat, het Rijk wantrouwt zijn burgers.
De wet is al door de Tweede en Eerste kamer, mocht het u interesseren.

Intussen wordt er aan de poten van het zuidelijk deel van het Rijk gezaagd, onze cultuur. Dik een jaar geleden zou Maastricht nog de Culturele Poort naar Europa worden en nu dreigt een kolossale bezuiniging op cultuur. In Sittard dreigt een hedendaags museum dat een landelijke naam opbouwde, Het Domein, ten onder te gaan door bestuurlijke hooghartigheid. En in Venlo wil men het unieke Van Bommel Van Dam, het eerste museum voor hedendaagse kunst in Limburg, opdoeken.

Ik zal u een geheim vertellen. Onlangs moest ik geopereerd worden. Na vier dagen ziekenhuis verlangde ik intens naar twee dingen. Een: mijn eigen huis. Twee: schoonheid, a thing of beauty, zoals de dichter Keats schreef.
Schoonheid in de klassieke betekenis van het woord: iets dat je raakt.

Zo wachten we, wachten we op de barbaren. Aan het slot van zijn verontrustende, magistrale roman schrijft Coetzee: ‘There has been something staring me in the face, and still I do not see it.’

[luister hier naar de column in de radiouitzending De Stemming]

Reageer